Porta Alpina
Ord la Wikipedia
.JPG)
La Porta Alpina è la visiun da trair a niz la fermada d’urgenza multifuncziunala dal tunnel da basa dal Gottard sco staziun permanenta. Qua tras pudess’ins colliar Sedrun e la Surselva cun la rait europeica d’auta spertadad.
[editar] Tunnel da basa dal Gottard
Aifer il project da la Nova lingia da viafier tras las Alps (NVTA) è er il tunnel da basa dal Gottard vegnì planisà. Il tunnel ha ina lunghezza da 57 kilometers ed è uschia cura ch’el vegn avert il pli lung tunnel dal mund. L’avertura è planisada per l’onn 2016. Entras quest tunnel vegn il temp da viadi tranter nord e sid scursanì fermamain. Il portal dal nord è ad Erstfeld ed il Portal dal sid a Bodio.
Per accelerar la construcziun dal tunnel è tranter auter vegnì construì a Sedrun ina stola d’access. Uschia pon cumenzar cun las lavurs vid il tunnel da Sedrun anora en direcziun sid e nord. Per cuntanscher la profunditad dal tunnel da basa è vegnì construì davent da Las Rueras (sut il vitg da Sedrun) anora in tunnel orizontal cun ina lunghezza da var 1 kilometer. A la fin da quai tunnel èn lura dus tumbins cun ina profunditad da var 800 meters vegnids chavads ora. In vegn utilisà per manar natiers aria frestga ed en l’auter è installà in ascensur (che vala sco in dals pli sperts ascensurs dal mund) da duas auzadas per transportar il material da stgavament or dal tunnel. Al funs dal tumbin è vegnì fabritgà ina fermada d’urgenza multifuncziunala. En cas d’urgenza vegnissan ils trens tegnids en quest lieu ed ils passagiers vegnian evacuads entras quai access or dal tunnel.
[editar] L’idea da la Porta Alpina
Gist quella fermada d’urgenza pudess esser ina schanza per la Surselva. L’idea è da laschar fermar là ils trens che curseschan tras il tunnel a la staziun sutterrana. Da la vegnan ils passagiers transportads enfin tar l’ascensur. 800 meters pli aut vegnan ils passagiers manads or dal tunnel enfin tar la staziun da Sedrun. Il viadi da Turitg enfin a Sedrun sa reduciss sin var 1 ura e mez.
[editar] Custs e finanziaziun
Ils custs per la construcziun dal a Porta Alpina vegnan budgetads cun 50 milliuns francs. Quels custs duain vegnir finanziads da la confederaziun, dal chantun Grischun e da las vischnancas da la regiun Surselva. La confederaziun surpiglia 50% da quels custs. Il chantun ha l’intenziun da sustegnair il project cun 20 milliuns, 3 milliuns ha la vischnanca da Tujetsch pajà, 1 ulteriur milliun duai la vischnanca da Mustér pajar ed il milliun restant vegn repartì sin las ulteriuras vischnancas da la Surselva tenor ina clav da repartiziun.
Ils custs da manaschi annuals vegnan calculads cun 2,5 milliuns francs. Quai en ils custs senza ils custs e contribuziuns per prestaziuns supplementaras, sco per exempel kilometers da tren, fermadas dal tren, trens che vegnan empustads a posta per la Porta Alpina.
[editar] Arguments per la Porta Alpina
Tenor l’uniun Visiun Porta Alpina datti differents arguments per la realisaziun da la Porta Alpina. Qua intgins da quels: Entras las grondas preinvestiziuns (var 400 milliuns francs) en il lieu multifuncziunal dal tunnel da basa dal Gottard sut Sedrun, pudess’ins midar quella cun modests custs (50 milliuns francs) en ina staziun da tren permanenta ed uschia era resguardar il chantun Grischun en il project da la NVTA. Londervi vegn che la Porta Alpina fiss sin l’entir mund insatge unic ed uschia ina attracziun. La Porta Alpina pudess rinforzar l’economia e gidar a mantegnair plazzas da lavur en la regiun da muntogna.
[editar] Effects sin il traffic atras il tunnel da basa dal Gottard
Giavischà fiss ch’ils trens che ferman a la staziun sutterrana cursassan en tact dad in’ura. Tar ils uschè numnads trens dal tip A (trens directs) na funcziuna quai betg da tegnair a la staziun sutterrana. Il temp ch’il tren dovra per retegnair e per l’acceleraziun e memia lung per pussibilitar las colliaziuns als puncts centrals da traffic da Milaun ed Arth-Goldau. La fermada dals trens dal tip B è perencunter pussaivla. Quels curseschan dentant mo mintga duas uras. Sch’ins vuless laschar cursar quels mintg’ura lura stuess il gestiunari da la Porta Alpina surpigliar ils custs da quels trens. Expertisas mussan ch’ina fermada a la staziun sutterrana n’avess nagina influenza sin il traffic atras il tunnel da basa dal Gottard.
[editar] Cronologia
[editar] In postulat è stà l’entschatta
Il zercladur 2000 ha il cussegl federal prendi encunter in postulat da la cussegliera naziunala Brigitta Gadient. Quel ha pretendì l’examinaziun da las pussaivladads da bajegiar ora la fermada d’urgenza en il tunnel da basa dal Gottard sco staziun sutterrana permanenta cun sortida a Sedrun. In sumegliant postulat è era vegnì inoltrà dal deputà dal cussegl grond dal chantun Grischun Placi Berther l’onn 2001 a la regenza Grischuna. Sinaquai ha l’Uffizi federal da traffic (UFT) e l’Uffizi da traffic dal Grischun surdà ad experts da sclerir las dumondas davart il martgà, sco er davart la factibilitad.
[editar] L’uniun Visiun Porta Alpina
Ils 8 da favrer 2002 han aderents fundà l’uniun cun il num Visiun Porta Alpina. La finamira da l’uniun è da promover la realisaziun da la Porta Alpina. A la testa da quella uniun èn ils dus co-presidents Arthur Loretz e Marc Cathomen.
[editar] Petiziun per la Porta Alpina
Ils 25 d’avrigl 2003 èn commembers da la Partida cristiandemocrata (PCD) giuvna da la Surselva viagiads cun presidents communals e politichers a Berna per surdar la petiziun per la Porta Alpina. La petiziun pretenda dal parlament federal da realisar la Porta Alpina. La medema saira è era vegnì surdà al cusseglier guvernativ Stefan Engler ina petiziun. Quella pretenda dal cussegl grond dal chantun Grischun d’inoltrar a la confederaziun in’iniziativa dal chantun che pretenda medemamain la realisaziun da la Porta Alpina. En tut èn passa 5000 suttascripziuns vegnidas ramassadas.
[editar] L’emprima terrada
Ils 21 d’october 2003 è hai dà dal cussegl federal nauschas novitads. Il cussegl federal ha communitgà ch’el na possia betg sustegnair la Porta Alpina perquai che quella saja memia chara e vegnia maina a render. Ils gremis che sustegnan la Porta Alpina na laschan dentant betg pender il chau.
L’entschatta da l’onn 2004 è vegnì constatà che la NVTA (NEAT) vegnia pervi da la construcziun dal tunnel dal Gottard e quel dal Lötschberg per 700 milliuns pli chara. Ils aderents èn lura sa dumandads sche quai saja gia la mort da la Porta Alpina. Il sustegn or da la regiun è dentant anc adina fitg grond. Quai dat curaschi ed uschia è la regenza gia curt suenter sa rendida a Berna per far reclama per la Porta Alpina.
[editar] Lavur da persvasiun
I è vegnì fatg blera lavur da persvasiun per la Porta Alpina. Uschia per exempel han ils commembers da la cumissiun da traffic dal cussegl naziunal visità il plazzal da lavur da la NEAT a Sedrun il favrer 2005. Probabel èn gist tals sforz da persvasiun stads il motiv ch’il cussegl federal ha midà sia opiniun. Pertge la fin zercladur tunavi tuttenina tut auter da Berna. Il cussegl federal sustegnia da principi la Porta Alpina. Dentant cun resalvas. Or vista dal traffic atras il tunnel da basa dal Gottard dettia quai bain intgins motivs che pledian cunter il project. Ord vista da la politica regiunala stoppian ins dentant sustegnair il project. I vegn dentant pretendì dal chantun da sclerir las pussaivladads da svilup da la regiun. Il cussegl federal suttastritga era ch’el na veglia betg in turissem da bunmartgà mabain in turissem persistent.
[editar] Ils credits vegnan concedids
L’emprim pass ha la vischnanca da Tujetsch fatg. Ella ha concedi a la radunanza communala cun 200 cunter nagins vuschs ils 19 d’october 2005 in credit da 3 milliuns francs. Il medem di ha era il cussegl federal decidì da sa participar cun 7.5 milliuns vi da las lavurs preparatoricas per la Porta Alpina. Las cumissiuns da finanzas da las duas chombras federalas n’èn dentant betg stadas da quest avis. Ellas han proponì al parlament da stritgar quella contribuziun. Cun gronds sforz ed ina intensiva campagna èsi lura reussì da persvader ils parlamentaris. Il cussegl dals chantuns ha approvà il credit 7.5 milliuns ils 29 da november 2005 cun 28 cunter 9 vuschs. Il december suonda lura il cussegl naziunal quella decisiun e conceda medemamain quella summa cun 106 cunter 71 vuschs.
Suenter il parlament federal ha lura era il cussegl grond dal chantun Grischun gì da s’occupar cun in credit da 20 milliuns per la Porta Alpina. Senza cuntravuschs croda la decisiun a favur da la Porta Alpina. Il pievel grischun è lura è sa mussà solitari ils 12 da favrer 2006 ed ha acceptà il credit cun passa 70% da las vuschs. Il medem di ha era la populaziun da la vischnanca da Mustér decidì da metter a disposiziun 1 milliun per la Porta Alpina.
[editar] PREGO
Damai che tut quels credits èn vegnids concedids, èn las investiziuns per las lavurs preparatoricas garantidas. Avant ch’il cussegl federal decidia davart dal credit da 17.5 milliuns francs per l’investiziun principala pretenda el sper in plan da gestiun ed in project tecnic era in concept persvadent per l’integraziun en la regiun Surselva. Per elavurar quai concept pretensius dovri la collavuraziun dals chantuns Uri, Vallais, Tessin e Grischun. Quella collavuraziun interchantunala è ina schanza unica per crear ina regiun Gottard. Ils 31 da schaner 2007 han ils chantuns preschentà il concept PREGO (Projekt Raum- und Regionalentwicklung Gotthard) cun il titel: San Gottardo – il cor da las alps en il center da l’Europa.[1]
[editar] Las emprimas lavurs vi da la Porta Alpina
Suenter che la confederaziun, il chantun Grischun e l’Alp Tranist Gotthard SA han suttascrit ina cunvegna han las lavurs vi da la Porta Alpina pudì cumenzar. Ils 23 d’october 2006 èsi lura stà uschè lunsch. L’emprima siglientada vi da la halla da spetga per la staziun sutterana è vegnida fatga. Ils 23 da mars 2007 èsi lura stà uschè lunsch. Il lieu multifuncziunal e la sala da spetga per la staziun sutterrana èn ruts ora dal tuttafatg.
[editar] Cussegl federal sposta la decisiun
La finanziaziun da las lavurs principalas è anc adina pendenta. Il cussegl federal n’ha anc adina betg decidì davart dal credit da 17.5 milliuns per las investiziun principalas. Il cussegl federal communitgescha ils 16 da matg 2007 che la decisiun per quest credit vegnia prendida pli tard. Il departament per l’ambient, il traffic e la communicaziun ha obtegnì l’incumbensa da sclerir las dumondas ch’èn anc avertas en connex cun ils custs da manaschi da la Porta Alpina. Quellas dumondas duain vegnir scleridas enfin l’onn 2012.
[editar] Il culp mortal
Desister ad interim sin la realisaziun da la Porta Alpina. Quella decisiun ha ils purtaders dal project (chantun Grischun, Regiun Surselva e vischnanca da Tujetsch) prendì ils 13 da settember 2007. Il motiv per desister sin la Porta Alpina è la decisiun dal cussegl federal e las consequenzas che sa resultan londeror. Cunquai ch’il cussegl federal preveda ina decisiun davart il credit per l’investiziun principala da la Porta Alpina pir 2012 pudess ins avrir quella il pli baud trais onns suenter l’avertura dal tunnel da basa. Uschia giessan dentant tut las sinergias da construcziun a perder. La consequenza è che la Porta Alpina daventas bler pli chara. L’access d’urgenza stuess era vegnir mess en funcziun sco planisà. Quai pretendess ch’ins stuess tschertgar in’autra soluziun. Il chantun Grischun na po er betg prefinanziar las investiziuns, damai ch’il pievel grischun ha decidì cler ch’il credit da 20 milliuns valia mo sche la confederaziun sustegnia era il project.
[editar] Investiders privats
Ils 20 da settember èsi lura stà d’intervegnir or dals medias che l’uniun Visiun Porta Alpina saja persvadida ch’ins sappia realisar il project. Trais investiders sajan s’annunziads tar l’uniun. Dapi lura han ins udì nagut pli.
[editar] La porta da la Porta Alpina resta averta per generaziuns futuras
Malgrà tut pudess resta la porta da la Porta Alpina averta per generaziuns futuras. La sala da spetga per la staziun sutterrana è vegnida chavada ora. Cun in project pli generus e las experientschas rimnadas entras il manaschi dal tunnel da basa pudess ina generaziun futura laschar reviver la visiun.
[editar] La visiun ha procurà per moviment
La Visiun da la Porta Alpina ha mess en moviment in’auter project ch’è indispensabel per las regiuns da muntogna enturn il Gottard. Sin cumond da la confederaziun è vegnì elavurà in concept per il svilup da la regiun enturn il Gottard (PREGO, Projekt Raum- und Regionalentwicklung Gotthard). Quai project vegn manà vinavant. Ils chantuns Uri, Tessin, Vallais e Grischun vulan accelerar il svilup da l’economia e dal turissem en la regiun dal Gottard. Per ils proxims onns èn differents mesiras planisadas. Ils products e las purschidas existentas duain vegnir colliadas prudentamain e vegnir commerzialisadas communablamain.
