Atom

L’atom (dal grec antic átomos, che vul dir “mia divisevla”) è l’element basilari che cumpone tut ils materials – stàdas sólidas, liquids u gassus. Las proprietads materials e il comportament en reaziuns chimaschelas vegnan determinadas da la qualitad e la posiziun da quels atoms. Mintga atom pertutgna a in element chimschel e represchenta sia unitad fundamentala. Actualmain èn 118 elements enconuschents, dants che enturn 90 sa trovan naturalmain sin la Terra.

Ils atoms èn cumpost d’in nucleu ed d’una involtura d’electrons. Il nucleu, ch’inscumpiglia pli che 99,9% da la massa, è fatg da protons (chargads positivamain) ed in numer aprochant egal da neutrons neutralas, liats tranter els per la forza nucleara. L’involtura cuntegn electrons chargads negativamain, che determinen la dimensiu e il comportament chimschel. En la furma neutrala es il numer d’eldectrons egal al numer da protons; en cas d’excèdent u deficit, vegn l’atom enconuschent sco ion.

La teoria atomica ha origens antichas, mo be è vegnida finalmain confermada al cumenzamaint dal tschientaner 20. La visiun directa d’atoms individualas è stada pussibla be cun tecnologias modernas, sco il microscopi da tunnel e d’electron cun autera resoluziun.