Zum Inhalt springen

Benedetto Vigne

Ord Wikipedia
Questa pagina è scritta en rumantsch grischun. Igl exista er in artitgel davart il medem tema en surmiran.
Benedetto «Benni» Vigne, Sechseläuten a Turitg, l'onn 2026

Benedetto «Benni» Vigne, naschì ils 18 da settember 1951 a Belluno (Italia), creschì a Salouf/Surses[1], sesent dapi 1973 a Turitg, autur, rockadur/chantautur, schurnalist e redactur da radio. El vala sco in dals pioniers dal rock rumantsch.[2] El ha però er sa profilà sco literat, sco recensent e sco iniziant dad events da tuttas colurs. Consequentamain scriva il surmiran – danor sias chanzuns – ses texts per rumantsch grischun.[3]

Gia durant ses temp da gimnasiast (a la scola claustrala da Mustèr)[3] – nua ch'el ha contribuì ils onns 1970 e 1980 a l'istorgia da musica da la claustra da Mustèr – sunava e chantava il ghitarrist autodidact en diversas gruppas da saut u divertiment. Il december 1971 ha el participà cun ils New Commons – ina pura gruppa da rock – ad in Festival da Pop a Cuira. En lur repertori figurava la chanzun Puranchel, cumponida da Benedetto tenor ina poesia da Pader Alexander Lozza. Rock per rumantsch – il novum.

Suenter spender in pèr onns pli calms a Turitg, deditgads a studis e lavurs occasiunalas, è Benedetto Vigne, animà da Paulin Nuotclà, sa rendì l'atun 1977 cun amis ed amias musicistas en il studio Sunrise a Kirchberg SG per registrar là ses emprim album, la LP carezzas. Il gieu da pleds en il num dals interprets benni & others reflectava la maschaida da chanzuns englaisas e surmiranas.[4] Subsequentamain è naschida la gruppa cun medem num, ina band ch'ha savì sa nudar en la scena da punk turitgaisa, malgrà ses stil pulitamain different.

L'onn 1985 ha la televisiun rumantscha decidì da producir in emprim videoclip rumantsch. Tschernì per quel intent ha il reschissur Elmar Deflorin la chanzun La glioir da Pasca da Benni Vigne ch'era gist lez mument senza atgna gruppa. Er quai damai ina premiera.[5] Ils onns sequents ha Benedetto organisà ensemen cun Marco Capeder pliras Notgs da Rock aifer las miraglias nivas dal Casti da Riom, preschentond ina giada schizunt ils Züri West, da lezs dis quasi anc nunenconuschents. 1988 én benni & others vegnids reactivads, adaptond cun il temp il nov num Vagabunts.[5]

Ils onns 1990 e 2000

[modifitgar | modifitgar il code]

Ensemen cun Flurin Spescha e Clo Duri Bezzola ha Benedetto Vigne fundà l'onn 1990 ils Dis da Litteratura a Domat, in pitschen festival ch'è bainspert daventà ina da las pli impurtantas occurenzas culturalas da la Rumantschia.[3] Benedetto era savens respunsabel per spectachels, uschia er 2001 per las Prisas-Reprisas-Surprisas,[6] ina revue da hits internaziunals tuts translatads per rumantsch ed interpretads da la cuminanza rumantscha da rock, pop e folk, davent da Paulin Nuotclà fin tar Mario Pacchioli. In mez onn pli tard è quella parada ida a sa preschentar a la Expo.02 a Bienna.

Or dal ravugl da las Prisas è naschì in dals pli temeraris projects da Benedetto Vigne, l'album dubel Lain Fabular – ils Beatles per Rumantsch, cumparì l'onn 2005 cun l'agid da l'editur e graficist Gion Fry en il rom da la chasa Ediziun Apart. 27 chanzuns dal famus quartet, tuttas translatadas da Benedetto en rumantsch grischun,[7] èn vegnidas interpretadas en differents stils da numerus musicists e musicistas, tranter quels er intgins betg rumantschs, per exempel Stephan Eicher, ch'ha chantà la Elena Ratti (Eleanor Rigby), accompagnà dals Fränzlis da Tschlin.

Gia l'onn 1991 era Benedetto Vigne vegnì engaschà sco collavuratur da RTR, respectiv dal radio rumantsch[8], l'emprim sco redactur da musica, pli tard er anc sco moderatur. Cun il temp ha el sviluppà atgnas emissiuns u rubricas sco Las Perlas e La Truvaglia. Er è el stà coach da la retscha Top Pop Rumantsch, chanzuns modernas producidas aposta per il radio. Per quel intent ha el scrit intginas chanzuns, uschia il text da Dus pass cun me per Olivia Spinatsch u l'entira cumposiziun da Tgei? per Thomas «Tartaruga» Cathomen. L'onn 2011 ha Benedetto producì in agen Top Pop (Trubadur) en duett cun Paulin Nuotclà, a chaschun da lur 60avel anniversari.

Da 2012 fin 2026 ha Benedetto «Benni» Vigne sunà bass en la band da ses ami e collega Elmar Deflorin (Ex-Hades & cumparsa prominenta en la seria L'ultim Rumantsch). Suenter Corona era la gruppa reducida ad in pur trio da rock rumantsch (cun Thomas Gloor a la ghitarra) cun num El Mar Treis.

Er sche Benedetto aveva gia publitgà dapi onns divers texts en gasettas u revistas e scrit Impuls (curtas rubricas litteraras) per RTR – ses emprim vair cudesch cumpara pir l'onn 2006: Istorgias da Trantertemp, ina rimnada da apunta tals Impuls. I suondan pli tard ina collecziun da haiku (poesias curtischmas tenor tradiziun giapunaisa) e lura il romanet Ils ventganov da settember. Er ses ultim portatun Melodias da mi'tatta è accumpagnà d'in cudesch, in'autobiografia musicala da l'autur.[9]

Intermediaziun da cultura dals onns 2020

[modifitgar | modifitgar il code]

L'onn 2025 puspè in project temerari: Benedetto lantscha, cun agid da plirs commembers u simpatisants da l'uniun CRB (Cultura Rumantscha en la Bassa), il Festivalet – dus dis da cultura rumantscha enamez la citad da Turitg. Ina premiera er quest grondius eveniment. In onn pli tard ha Benedetto concipì, en num dal comité dal Festivalet, il program da cultura grischuna a chaschun dal Sechseläuten a Turitg.[10][11]

Dapi 1994 è Benedetto Vigne maridà.

  • Benni & others: Carezzas (LP, Sunrise, 1978)
  • Benni Vigne: Or da schlers e baraccas (cassetta, U.R.S., 1985)
  • Vagabunts: 11 polaroids (CD, Corazoo, 1995)
  • (div. int.) Lain fabular – ils Beatles per rumantsch (2 CDs, Ediziun Apart, 2005)
  • Benni & otras: Melodias da mi'tatta (CD & cudesch, Ediziun Apart, 2023)
  • Camminando, camminando (biografia intervistica dal cantautore Pippo Pollina – facteon, 1997, tudestg).
  • Istorgias da Trantertemp (texts curts, Ediziun Apart, 2006)
  • Diari giapunais (haiku, Ediziun Apart, 2016)
  • Ils ventganov da settember (roman, Ediziun Apart, 2018)
  • Melodias da mi'tatta (autobio musicala & CD, Ediziun Apart, 2023)
  • Il president da Valdei (libretto da l'opera da chombra da Robert Grossmann, tenor Gian Fontana, CD, Jecklin + Co. AG, 3-413750-01-9, 1988)
  • La calamita (comic, tenor L'aimant da Lucas Harari, Ediziun Apart, 2019)
  • Gabriel de Gabrieli ed il Gabrielor (graphic novel, tenor Gianni Bertossa, Ediziun Apart, 2001)

Indicaziun da las funtaunas

[modifitgar | modifitgar il code]
  1. Benedetto Vigne. En: Ediziun Apart. Consultà ils 23 d'avrigl 2026
  2. Laura Decurtins: Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens. En: Ediziun Chronos, Turitg 2019, ISBN 978-3-0340-1501-1
  3. 1 2 3 Benedetto Vigne. En: viceversa litteratura, 2018. Consultà ils 20 d'avrigl 2026
  4. Dominic Pohle: Purtret Benedetto Vigne. En: Rätoromanischen Musik, RTR (Radio Televisiun Rumantsch), ils 23 d'avrigl 2025. Consultà ils 20 d'avrigl 2026.
  5. 1 2 Laura Decurtins: Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens. Paginas: 365–369 e paginas: 378–379 e paginas: 385–389. Ediziun Chronos, Turitg 2019. ISBN 978-3-0340-1501-1
  6. Lain fabular – ils Beatles per rumantsch. En: Südostschweiz. Ils 14 da settember 2014. Consultà ils 3 da matg 2026.
  7. Beatles per rumauntsch. En: e-Newspaper Archives.ch. Engadiner Post, ils 1 da fanadur 2004. Consultà ils 20 d'avrigl 2026
  8. Benedetto Vigne. En: Nossa Litteratura, RTR (Radio Televisiun Rumantsch), ils 14 da schaner 2015. Consultà ils 20 d'avrigl 2026
  9. Nossa litteratura – Benedetto Vigne. En: RTR (Radio Televisiun Rumantsch), ils 14 da schaner 2015, actualisà ils 9 da november 2015. Consultà ils 3 da matg 2026.
  10. Über uns. En: festivalet.ch. Consultà ils 20 d'avrigl 2026
  11. Sechsilüüta 2026 – Programm–Übersicht. Ils 10 da december 2025. Consultà ils 20 d'avrigl 2026.