Zum Inhalt springen

Fabrica da stoffa Trun

Ord Wikipedia
Quist artichel es scrit in rumauntsch puter
Fabrica da stoffa Trun

La Fabrica da stoffa da Trun d' eira ün affer tessieus a Trun. Ella s' ho sviluppeda i'l 20evel tschienter ad ün dals pü importants manaschis industriels da la Surselva e per tscherts temps ad ün dals pü grands patruns da lavur da la regiun. Traunter ils prodots ils pü cuntschaints d' eiran düraunt decennis las tuaglias da launa per l' armeda svizra.

La fabrica da stoffa es gnida fundida da Fidel Tuor l'an 1912[1] sün il territori, inua cha d'eira in prüm üna fabrica da palperi. Aunz la fundaziun d'eira gnida construida la linia da la viafier retica, traunter Glion e Mustér, uschè cha l'import da prüma materia e l'export dals prodots d'eiran speditiv.[2] Fingià ün an zieva la fundaziun es la fabrica ida in flammas, ma svelt darcho gnida reconstruida.[3]

La producziun da stoffa es ingradida düraunt las Guerras Mundielas; in quist temp avaiva que bsögn da stoffas solidas e resistentas per las uniformas e da stoffa preziusa per robas militeras. Düraunt ils ans 1940 e 1950 es la fabrica gnida ingradida e cumpetteda cun üna nouva filaria (1949), üna cantina (1955) e l'ultim cun üna halla da deponia (1957). La culminaziun d'eira però l'investiziun in ün nouv edifizi da fabrica, chi d'eira fabricho in 1960/61. [4]

In sia meglders temps occupaiva la fabrica da stoffa da pü scu 400 collavuraturs ed collavuraturas ed mnaiva butias in diversas citeds scu Cuira, Turich, San Gal, Berna, Wintertur, Bienna e Soloturn. Ma cun la concurrenza internaziunela ed ils cuosts pendiv – surtout ils ans 1990 – haun fat pressiun, uschè cha la fabrica da stoffa da Trun es gnida serreda l' an 2001.[2][3]

Prodots ed importanza da la fabrica

[modifitgar | modifitgar il code]

La fabrica prodüzaiva stoffas da launa d'ota qualited, traunter quellas la stoffa da Truns (Turnser Tuch), üna stoffa spessa e resistenta per vstieus da lavur, uniformas e vstieus tradiziunels grischunais.[5]

Düraunt decennis d'eira la fabrica da stoffa ün factur economic central dalla Surselva e purtaiva pervi da que d'insdustrialisaziun in la val chi d'eira uschigliö agrara. Cul svilup da la fabrica da stoffa es la populaziun da Trun expandida.[2][6]

Hozindi vegnan parts dal areal da la fabrica anteriura ütilisos per cultura, traunter oter scu spazi d'exposiziun in context cun l'ouvra da Matias Spescha.[7]

  • 50 Jahre Tuchfabrik Truns 1912–1962. Cronnica d' ouvra, Trun 1962.
  • Hanspeter Demund: Geschichte der Tuchfabrik Truns unter spezieller Berücksichtigung der Bevölkerungsbewegung. Inedieu manuscrit, Archiv cumünel, Trun.

Indicaziun da funtaunas

[modifitgar | modifitgar il code]
  1. Trun. Consulte ils 18 favrer 2026.
  2. 1 2 3 Geschichte der Gemeinde Trun. Vschninauncha da Trun, consulte ils 16 favrer 2026.
  3. 1 2 Die Tuchfabrik Truns war alles für mich. In: Südostschweiz. Conulte ils 16 favrer 2026.
  4. Eine kurze Geschichte der Tuchfabrik Truns. Consulte ils 16. favrer 2026.
  5. Über das Bündnertuch. Stoffa grischunaisa, consulte ils 16 favrer 2026.
  6. Adolf Collenberg: Trun. In: Historisches Lexikon der Schweiz. Ils 7 schner 2014, consulte ils 24 favrer 2026
  7. Architektur & Geschichte in Trun. Surselva turissem, consulte ils 16 favrer 2026