Fränzli Waser
Quist artichel es scrit in rumauntsch puter |
Franz Waser (naschieu l'an 1858 a Tschlin: es mort als 24 da december 1895) d'eira ün musicist jenic dal chantun Grischun e sunaiva la gïa.
Biografia
[modifitgar | modifitgar il code]Ils prüms decennis dal 19evel tschienter sun ils babuns da Franz Waser immigros in l'Engiadina. Els sun gnieus da la Svizra Centrela, as tratgnaivan il prüm illa Surselva e sun ulteriurmaing rivos in l'Engiadina. Fränzli – el d'eira pitschen, per quico il nom diminiutiv – d'eira orv daspö dal di dal la sia naschentscha. Per quico nu ho'l pudieu lavurer sül bain ed as ho do lavur cun giuver gïa. Cul temp guvaiva'l excellent.
Scu scolar ho'l giuvo gïa in ün hotel da cura a San Murezzan. Üna baronessa til ho mano a Milaun per üna scolaziun da musica, ma ziev' ün temp as ho il giuven lascho increscher, usché ch' el es turno a Tschlin.
Fränzli Waser a's plachaiva sur Streda a Chaflur. Ma ziev' üna carriera musicela cun success ho'l do sü l'orma ill' eted da be 37 ans a las consequenzas d' ün cuolp da chüern d' ün chavagl.
Fränzli Musica
[modifitgar | modifitgar il code]
Illa prüma gruppa da Fränzlis – Fränzli-Musig – haun giuvo insembel Franz Waser cun la gïa, il sieu frer, ün clarinettist, Anton Waser, cuntrabassist, Seppli Vegn ed il violinist Hans Martin Neuhäuser, scu eir ün trumbettist, gïunist e scu dirigent ün oter violinist.
Fränzli Waser avaiva cultivo ün stil egen in sia musica populera svizra e quista particularited – Musica da Fränzli (Fränzli-Musik) – as chapischa hozindi scu üna singularited dal la musica grischunaisa. Nus nu savains, scha Fränzli Waser d'eira il cumponist da sia musica u sch'el ho interpreto las cumposiziuns musicalas d'oter cumponists. Da quel temp haun ils musicists dal la gruppa da Fränzlis d' üna vart fat musica per ils giasts dals hotels da cura, ma eir per ils vittürins a San Murezzan Bagn, inua cha'd haun guadagno 10 francs per l'ura – ün clap grand in quel temp.
Zieva Fränzli Wasers mort haun sieus frers e lur progeniturs suno inavaunt scu gruppa musica da Fränzlis fin ils ans dals 1930, in differentas furmaziuns e cun la musica per sots tradiziunels. Quista tradiziun da musica vain darcho cultiveda d' üna nouva gruppa da musica – Ils Fränzlis da Tschlin – chi d' es gnida fundeda tra Men Steiner e Domenic Janett l' an 1982.[1]
Weblinks
[modifitgar | modifitgar il code]
- Volksmusik in Graubünden (PDF: ausführliche Beschreibung), in: Lebendige Traditionen in der Schweiz