Fuatscha grassa
Quist artichel es scrit in rumauntsch puter |
Fuatscha grassa es üna dudscharia raduonda e platta da pasta fruolla chi vaign spuolvreda cun zücher cristallin ed ho ün diameter da circa 20 centimeters. Ella vela scu relasch culinaric svizzer. Insembel cun ils Grassins e la Tuorta da nuschs cuntegna la Fuotscha grassa tar las specialitedas grischunaisas da pasta fruolla. Scu cha'l nom disch our, as tratta que d'üna specialited engiadinaisa.
Fuatscha grassa
[modifitgar | modifitgar il code]La Fuatscha grassa es üna pasta da festa, chi's cuscha per Bümaun, Chalandamarz u Pasqua. Seguond il dicziunari a's avaiva tradiziunelmaing eir mangio üna Fuatscha grassa a vaglier da morts. Minchataunt a's purtaiva üna fautscha grassa nudriva – cun las proporziuns mez painch, mez farina – a l'aradur sül champ. Que cha quista dudscharia faiva uschè festiva d'eiran prubabelmaing sias ingrediaints: farin'alva, painch, övs e zücher. Per hozindi nun es que spectaculer, ma fin vers la mited dal 20evel tschienter nu d'eiran quists ingrediaints bunmarchòs. Aint il dicziunari dals 1940 as trouva il pled per la farin'alva scu «megldra farina». Il clima da las vals grischunaisas e las regiuns da muntagna nu d'eira fat per la cultivaziun da furmaint, uscchè cha quel stuvaiva gnieu impurto da l'Italia, chi d'eira custaivel. La farin'alva d'eira in temps passos üna spezialited chi dvantaiva üseda per preparer il manger da festas. E spezielmaing cun zücher, chi d'eira fin il 19evel tschienter fich cher e rar, a's imoundaiva economicamaing.
La pü veglia recetta d'üna fautscha grassa es gnida chatteda our da l'an 1905 aint il cudesch da cuschiner «Koch-Rezepte bündnerischer Frauen» da quel temp, inua cha la dutscharia raduonda e platta a's preschainta in trais differentas variaziuns.
Üna teoria sur la fuatscha grassa mussa tar ils pastiziers grischunais emigros: els dessan la fuotscha grassa, chi d'eira già cuntschainta, inricho tres las nuschs, üna spezialited exotica, uschè cha quists avaivan creo üna specialited nouva, nempe la tuorta da nuschs.
Fuatscha grassa e las üsaunzas
[modifitgar | modifitgar il code]A Bümaun a's müda la fautscha grassa tra d'ün oracel: strucler cul daunt a la mited da la fautscha grassa. Scha quista fo ir in taunt töchs, a's ho pocha furtüna per il nouv an. Ma scha quista rumpa in pochs es grands töchs, es la furtüna granda.
La popularited da la dudscharia engiadinaisa a's exprescha tra ün vers:
Bom ban, sein mezdan, fuatschas grassas nan da Ftan, saramonas vi d’Ardez, brachadellas sü Zernez, biscuitins giò da Lavin. Bom ban, tuot las coppas dal taschin.
Litteratura
[modifitgar | modifitgar il code]- Patrimoine culinaire suisse. Fuatscha grassa. Consulte ils 1 avrigl 2026