Istorgia da la musica Clostra da Mustér
Quist artichel es scrit in rumauntsch puter |
La Clostra da Mustér d’eira ün center spirituel e culturel per las regiuns catolicas dal chantun Grischun ed ho influenzo la musica e la cultura da la regiun.
Istorgia
[modifitgar | modifitgar il code]Fingià vers l’an 800 chantaivan ils muongs chanzuns gregoriaunas – üna tradiziun chi vain cultiveda fin hoz,[1] inua cha pled e melodia fuorman ün’unitded spirituela.[2] Sper il coral liturgic giovan eir las chanzuns spirituelas dal pövel üna rolla importanta: quistas chanzuns d’eiran part da l’ecclesiastic ed haun accumagnio la glieud eir illa vita da minchadi ed al lavur. Il 17evel tschienter, al temp da la re-catolisaziun, sun las chanzuns gnidas promüvedas dals muongs franziscauns ed eir da la Clostra da Mustér, chi’s svilupaiva tra ün center da musical e culturel.

Our dals quatter cudeschs da chant – duos in rumauntsch e duos in tudas-ch – manuscrits e fögls vulaints chi d’eiran intuorn a la fin dal 17evel tschienter, es naschida ulteriurmaing ün’ouvra, la Consolaziun, il cudesch il pü important da chant dal Grischun catolic. La prüm’ ediziun es gnida stampeda l’an 1690 illa stamparia da la Clostra da Mustér, chi d’eira installeda illa baselgia da pelegrinedi Nossadunna dalla Glisch a Trun.
Aint il ram dal rock rumantsch
[modifitgar | modifitgar il code]In consequenza dal muvimaint 1968 sviluppaiva eir in Europa üna scena da musica alternativa chi interpretaiva da nouv la musica populera. Ils ans 1970 s'avaiva sviluppo intuorn Benedetto Vigne, ün scolar da la scoula da la clostra, üna pitschna scena da rock traunter ils gimnasiasts.[3]
La mited da'ls ans 1980 caracterisaiva ün'atmosfera da partenza la scena, per exaimpel cun il festival «Festival dalla musica romontscha» a Mustèr (a partir da l'an 1980) cun rapreschantaziuns eir in chesa.[4]
La Musica da la scoula clostra da Mustér
[modifitgar | modifitgar il code]L’avat Augustin Stöcklin (1631–1641) avaiva fundo üna scoula clostrela cun instrucziun musicela obligatorica. Üna manuscritta da l'an 1632 documenta instrucziuns d’instrumaints (gïa e lauta). In quist temp es eir naschieu ün cor claustrel.
Pü tard, suot l’avat Frank von Frankenberg (1742–1763), ho la clostra passanto ün ulteriur temp da fluraziun: la baselgia claustrela es dvanteda ün theatrum sacrum cun messas festivas, operas e rapreschantaziuns da teater dals scolars da la clostra. I’an 1812, es naschieu our da la cultivaziun musicela la Musica Militaris dals students claustrels – in ün temp, inua ils Grischuns sun gnieus part da la Svizra e cura l’identited naziunela gniva impurtainta tres istorgias da cumbazas, victorias ed eroes.
Actuelmaing chantan dapü scolaras e scolars aint il cor dal gimnasi e da l’internat da la Clostra da Mustér. Id'es ün dals pü cuntschaints cors da scoulas in Svizra[5] ed es gnieu incuruno per sieu proget Ut unum sint cul premi Lily Wackerlin 2015, il premi per giuventüna e musica.[6] Sper turneas da chor a Mustér e Cuira fo’l part da sias incumbenzas prinzipelas eir la concepziun festiva da survetschs divinas.[5]
Litteratura
[modifitgar | modifitgar il code]- Laura Decurtins. In: Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens. Stamparia Chronos, Turich 2019, ISBN 978-3-0340-1501-1, doi:10.5167/uzh-207361.
Indicaziun da funtaunas
[modifitgar | modifitgar il code]- ↑ Gesang. In: Benediktiner Kloster Disentis. Consulte ils 28 favrer 2026.
- ↑ Gregorianischer Choral. In: Schülerlexikon | Lernhelfer. Consulte ils 28 favrer 2026.
- ↑ Laura Decurtins: Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens. Ediziun Chronos, Turich 2019. Pagina: 365 e Pagina: 379. ISBN: 978-3-0340-1501-1
- ↑ Laura Decurtins: Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens. Ediziun Chronos, Turich 2019. ISBN: 978-3-0340-1501-1
- 1 2 Musik und Kultur. In: Gymnasium & Internat Kloster Disentis. Consulte ils 28. favrer 2026.
- ↑ Lily-Waeckerlin-Preis geht nach Disentis. In: Südostschweiz. Ils 30 settember 2014. Consulte ils 28 favrer 2026.