Iva (licör)

Quist artichel es scrit in rumauntsch puter

Iva

Iva es ün licör d’ervas, chi vain fat our da la plaunta cun il listess nom (Iva). Il licör vain fat e baivieu in chantun Grischun, spezielmaing in l’Engiadina e vela scu relasch culinaric svizzer.

Iva (licör)

Istorgia

Oriund as avaiva fat Iva per la consümaziun privata. Hozindi faun aunch’adüna bgeras persunas lur egna Iva e mincha famiglia ho sia recetta speziela. Uschè do üna famiglia per exaimpel il tip, da cler giò las flurs da l'Iva al zievamezdi per ün gust dultsch. Prüm da fer licör, as cugnuoschaiva l’Iva scu plaunta medicinela per fer masdinas, scu per exaimpel tè u licör amar. Almain daspö l’an 1782 es l’Iva dateda scu licör: Il ravarenda Gjuan scrivet sur l’Iva, cha in l'Engiadina vain fat daspö bgers ans ün licör agreabel our da la plaunta d’Iva e seguond il Dicziunari Grischun avaivan ils pastiziers grischunais aint il 18evel tschienter raffino la recetta per exporter e vender l’Iva our d’pajais. Da que quintan eir bgers rapports da viedis.

Iva in l'economia da marcho

Samuel Bernhard, ün apoteker e cugnuschidur d’ervas medicinelas, avaiva aviert l’an 1854 üna apoteca a Samedan. Ün per ans pü tard, l’an 1860, avaiva’l cumanzo cun la producziun d’Iva scu licör, prüm in sia apoteca, zieva ün temp in sia fabrica güst in fatscha da l’Hotel Bernina a Samedan. Sia licör d’Iva d’eira ün grand success ed a l’exposition naziunela l’an 1887 a Turich as ludaiva il licör d’Iva da Samuel Bernhard scu ün da’ls püss excellents licörs in Svizra, chi d’eira eir cuntschaint our d’pajais. Samuel Bernhard vendaiva l’Iva scu masdinas «Ivabitter» ed «Iva vin», ma eir scu delicatessas da licör «Crême d’Iva» e «Fleur d’Iva».

L’an 1880 es sia fabrica ida in bancarutta ed 42 ans pü tart (1922) – ho qualchün oter registro la marca cun la notizcha, cha l’invenziun deriva da Samuel Bernhard, chi d’eira già mort intaunt. L’etiquetta d’Iva, our dal temp da Samuel Bernhard, es gnida surpiglieda e muossa üna mattetta cun fluors aint ils chavels, chi racolta la plaunta d’Iva in las Alps. Quist licör d’Iva d’eira scu prüm gnieu produit a Cuira, es ziev'ün temp es la producziun passeda a Tavo ed Aschera, inua ün affer da famiglia ho fat e vendieu l’Iva fin aint ils ans 1990.

Hozinidi, aint ils ans 2020, es la producziun d'Iva gnida surpiglieda d'üna nouva generation da Tschlin, chi preschainta l'Iva cun ün logo modern e metta in scena il licör in ün nouv möd e cun diversas recettas da fer bevrandas cun l'Iva.

Iva licör

L'Iva vain fat our da la plaunta Iva, da la part, chi crescha sur la terra (sainza rischs). Scu prüm as stu las Ivas ramassedas ardantscher, manizzer e metter aint in ün cuntgniröl our da vaider ed imlpir quist cun alcohol. Il cuntgniröl vain serro e lascho ster quatter eivnas. Zieva quatter eivnas as couscha zücher cun ova in proporziun 1:1. L'alcohol cun las Ivas as fo uossa giò tres il crivel, uschè cha resta be l'alcohol cun l'aroma d'Iva. Quist as po maschder cun l'ova da zücher – la quantited da l'ova da zücher dipenda tuot seguond al gust individuel. A la fin as imbutiglia l'Iva.