Zum Inhalt springen

Lingua portugaisa

Ord Wikipedia
Lingua portugaisa
língua portuguesa
Pajais Portugal
Pledaders 217 milliuns
Tipologia SVO
Classificaziun

- Linguas Indo-Europeas
0- Linguas italicas
00- Linguas romanas
000-Portugais

Status uffizial
Uffizial en Portugal, Brasilia, Angola ed auters pajais
Reglà da Instituto Internacional de Língua Portuguesa
Comunidade dos Países de Língua Portuguesa
Codes da lingua
ISO 639-1 pt
ISO 639-3 por
IETF pt
Exempel

Todos os seres humanos nascem livres e iguais em dignidade e em direitos. Dotados de razão e de consciência, devem agir uns para com os outros em espírito de fraternidade.

Il portugais (português) è ina lingua romana, lingua uffiziala dal Portugal, da Brasilia, da plirs pajais en Africa e dal Timor da l'Ost. Portugais u la lingua portugaisa ('português') è ina lingua romana che appartegna a la sutgruppa iberoromanica. Ella è la lingua uffiziala dal Portugal e da sia anteriura colonia la Brasilia, sco era da numerus pajais en l'Africa ed en l'Asia. Cun dapli che 240 milliuns pledaders nativs è ella ina dallas linguas las pli derasadas dal mund ed ina lingua uffiziala da l'Uniun Europea e da diversas organisaziuns internaziunalas.

Istorgia ed origin

[modifitgar | modifitgar il code]

Il portugais deriva directamain dal latin vulgar, la lingua parlada da la gronda part da la populaziun ('vulgus') suenter la conquista romana da la Peninsla Iberica. Durant l'Eda Media è la lingua sa sviluppada or dal galician-portugais en il nord-vest, sper il liunais, da la peninsla.

Cun la fundaziun dal Reginavel dal Portugal l'onn 1139 è la lingua sa differenziada adina dapli dal galician. L'onn 1290 ha retg Denis declerà il portugais sco lingua uffiziala dal reginavel enstagl dal latin.

Las scuvertas portugaisas

[modifitgar | modifitgar il code]

En l'epoca tranter il 14avel ed il 16avel tschientaner, tras las scuvertas geograficas portugaisas, è la lingua portugaisa sa repartida en numerusas regiuns, da l'Asia e l'Africa fin en l'America. En il 16avel tschientaner è ella daventada ina "lingua franca" en l'Asia ed en l'Africa, vegnind utilisada betg mo per l'administraziun coloniala ed il commerzi, ma era sco med da communicaziun tranter ils uffizials locals ed ils Europeans da tut las naziunalitads.[1] A Ceylon (ozendi Sri Lanka) èn divers retgs daventads pledaders uffizials dal portugais ed ils nobels han savens adoptà nums portugais.

La derasaziun da la lingua è vegnida favurisada tras ils mariatgs tranter ils Portugais e las populaziuns indigenas (in fatg fitg communabel era en autras zonas dal mund). Quai, ensemen cun ils strents d'evangelisaziun dals missiunaris catolics, ha fatg che la lingua vegniva numnada en divers pajais "do Cristão" ("dal cristian").[2] La lingua è restada populara era cura che ils Ollandais han empruvà da sminuir sia derasaziun cun divers meds a Ceylon ed en l'Indonesia. Intginas cuminanzas cristianas en l'India, Sri Lanka, Malaisia e l'Indonesia han preservà lur linguas schizunt suenter l'isolaziun dal Portugal, sviluppand cun ils tschientaners diversas linguas creolas derivadas dal portugais.

Plinavant èn numerus pleds portugais dads en il stgazi da pleds d'autras linguas; per exempel pleds sco "sepatu" che deriva da "sapato" (stgiva/scarpa) en indonais, "keju" che deriva da "queijo" (chaschiel) en malais u "meza" da "mesa" (maisa) en swahili.[3]Durant l'epoca da las scuvertas (tschientaners XV e XVI) è la lingua sa repartida en tut il mund, da la Brasilia fin a Macau en la China, influenzond numerusas autras linguas e creond divers dialects creols.

Caracteristicas linguisticas

[modifitgar | modifitgar il code]

La lingua portugaisa è enconuschenta per sia ritgezza fonetica, incluseiv ils suns nasals che la differenzieschan cleramain dal spagnol. Sco autras linguas romanas ha ella conservà ina structura grammaticala basada sin il latin, ma cun influenzas arabas (pervia da la presientscha maura) e modernamain era englaisas.

Ella fa part da la medema famiglia sco il rumantsch, l'taglian, il franzos, il galizian, il catalan, il lumbard u il liunais. En cumparegliaziun cun il spagnol ha il portugais mantegnì tschertas furmas pli arcaicas, ma era sviluppà innovaziuns unicas en sia morfologia.

Repartiziun globala

[modifitgar | modifitgar il code]

Oz è il portugais la lingua la pli pledada en l'America dal Sid (pervia da la Brasilia) ed ina lingua impurtanta en l'Africa subsahariana.

  • Europa: Pledada uffizialmain en Portugal.
  • America dal Sid: La Brasilia quinta bunamain 210 milliuns pledaders.
  • Africa: Lingua uffiziala en Angola, Mosambic, Cap Verd, Guinea-Bissau, São Tomé e Príncipe e Guinea Equatorial.
  • Asia: Pledada en Timor da l'Ost e Macau, ed en pitschnas cuminanzas en Goa (India) e Malacca (Malaisia).

Ottimisaziun, structura e tabellas

[modifitgar | modifitgar il code]

L'ottimisaziun linguistica da la lingua portugaisa en cumparegliaziun cun autras varietads romanas mussa l'evoluziun dals sons latins originars:

LatinPortugaisLiunaisGalizianCatalanLumbardFranzosItaglianRumantsch
fumusfumofumufumefumfummfumfumofim
clauderefecharpeicharepechartancarsaràfermerchiudereserrar
factumfeitofeichufeitofetfatfaitfattofatg
filiusfilhofiyufillofillfioôfilsfigliofigl
oculusolhogüeyuolloulleuggoeilocchioegl
vetulusvelhovieyuvellovellveggvieuxvecchiovegl

Status e conservaziun

[modifitgar | modifitgar il code]

Entant che il portugais è ina lingua globala cun ina ferma creschientscha, autras linguas d'origin communabel èn en ina situaziun differenta. Per exempel il liunais u l'asturian èn considerads da l'UNESCO sco linguas gravemaind periclità ('seriously endangered').

Frasas tipicas:

  • 'Ciao, bainvegni sin mia pagina!' (Ola, bem-vindo à minha página!)
  • 'Buna saira' (Boa noite)
  • 'Grazia' (Obrigado)
  1. Boxer, C. R. (1969). The Portuguese Seaborne Empire, 1415-1825. Hutchinson.
  2. Saraiva, J. H. (1993). História Concisa de Portugal. Publicações Europa-América.
  3. Cunha, C. & Cintra, L. (1984). Nova Gramática do Português Contemporâneo. Edições João Sá da Costa.


Il portugais en il mund