Paulin Nuotclà
Quist artichel es scrit in rumauntsch puter |
Paulin Nuotclà (naschieu 1952 a Scuol) es ün chantautur, ün autur da chansuns, cumponist, pittur artist, creatur da comics, specialist da sgrafit e restauratur. El es ün pionier dal rock rumauntsch, il prüm creatur da comics in rumauntsch ed el viva e lavura per l'art e la cultura engiadinaisa.[1]
Biografia
[modifitgar | modifitgar il code]Paulin Nuotclà es creschieu sü a Samedan[2], in üna «societed burgaisa, inua cha nu d'eira lö per l'art», scu ch'el s'ho exprimo invers RTR, chi ho filmo ün purtret da Paulin Nuotclà.[3] Zieva l'examen finel a la scoula d'art a Basilea, ho Paulin Nuotclà düraunt tuot ils ans cultivo la lingua rumauntscha tra differentas perspectivas e medias d'art.[2] Aint ils ans 1980 lavuraiva'l scu restauratur e specialist da sgraffit.[4]
Comics, scraffits e pittüras
[modifitgar | modifitgar il code]Già scu giuven avaiva'l gugent comics, chi nu existaivan però in sia lingua materna, perche ch'el cumanzaiva d'ils creer svess.[3] Il temp traunter ils ans 1977 fin 1989 ho'l creo mincha mais ün nouv comic. Il sieus comics sun dvantos bainsvelt cult.[2] El ho eir tgnieu ün refarat sur ils comics ad üna conferenza Ladina dals magisters.[4] Per sieu prüma platta da gramofon che fain hoz? ho'l fat l' illustraziun.[2] Zieva sia pensium d'eira darcho temp per fer que ch'el vulaiva fer già da cumanzamaint: esser pittur artist.[3]
Scu spezialist da sgrafit d'eira Paulin Nuotclà per exaimpel part dal proget per decorer las fatschedas da l'hotel Central in la Valchava (Val Müstair). Suot la direcziun da Paulin Nuotclà haun quatter sgrafiturs ed üna sgrafitura – Paulin Nuotclà, Duri Fasser, Laura Bott, Otmar Derungs e Linard Andri – pittüro las grandas surfatschas da l'hotel. Mincha per dis lavuraivani la saira cun glüm da reflectuors, uschè cha la glieud pudaiva guarder tiers e perfin eir ir sün la pantunera per vzair las dimensiuns impressiunantas da las conzeptiuns.[5]
Carriera scu Chantautur
[modifitgar | modifitgar il code]Aint ils temps da sia giuvenüna nu d'avia que üna coula da musica. Paulin Nuotclà ho imprais da ler accords d'ün suneder d'armonica ed in consequenza da que ho'l imprais a suner gitarra in möd autodidactic. Il sieu viedi scu chantautur cumanzaiva'l cun la musica populera.[4]
Al cumanzamaint dals ans 1970 ho il student d'art, Paulin Nuotclà, scuvrieu la musica nouva dal rock e pop ed eira fascino da quella, chi nu existaiva in rumauntsch. Uschè ho'l decido da gnir activ e da scriver chanzuns da rock e pop in sia lingua materna.[3]El sunaiva eir las chanzuns da Men Rauch, chi d'eira activ in la protecziun da la natüra. La revoluziun dal rock offriva però la pussiblited da piglier influenza sül penser da la societed.
L'an 1974 pigliaiva la radio rumauntscha sü las sias chanzuns, chi haun fat populera il rock per la giuventüna engiadinaisa da quel temp.[3] Cun ils chavels lungs e sia barba d'eira'l modern ed es dvanto ün star da musica per la giuventüna engiadinaisa e cun sia musica da rock rumauntsch ho Paulin Nuotclà fat cler, cha la lingua materna es eir ün instrumaint per ils temas dal spiert dal temp e per la vusch dals giuvens. Paulin Nuotclà inspiraiva cun sias chanzuns – Il prüm milliun, La corda e la sua, La muntogna da glatsch – da fer rock rumauntsch.[3]
Il studio da musica Sunrise da San Gal, ün studio renumno in quel temp, invitaiva Paulin Nuotclà per registrer sia proget da musica che fain hoz? – cun success, uschè cha'd es gnida publiceda già bainbod la prossma platta da grammofon cun il titel Sgurdibel. Ils ans 1980 as preschentaiva Paulin Nuotclà scu chantautur al Festival dalla musica romontscha a Mustér e zieva quist as pudaiva udir las sias chanzuns adüna darcho illa emischiun Battaporta, chi d'eira fatta per la giuventüna. Uschè es el gnieu a glüsch dapertuot in grischun rumauntsch. Sieu ami, Cla Biert, ho scrit, cha las chanzuns simplas, cha's po chanter sainza dirigent, d'éiran importantas per Paulin Nuotclà. Eir hozindi chauntan ils engiadinais las chanzuns da Paulin Nuotclà,[3] chi ho scrit intuorn 80 da quellas.[4]
In confrontaziun cun la societed burgaisa e l'influainza tra portatuns
[modifitgar | modifitgar il code]Na tuots da la societed burgaisa d'eiran fö e flamma per la musica da rock rumauntscha. Ün per da quels haun critiso a Paulin Nuotclà, chi ho do üna resposta cun sia chanzun Sgurdibel. Il stil da la chanzun inculda elements da blues, boogie-woogie e rock'n'roll ed il text quinta da 100 persunas cun 100 idejas e scha nu's po fer dret a tuots. Ün magister commentaiva la prüma platta da grammofon che fain hoz?: «Quel nun es degn dal rumantsch». Pü tard ho il quist però dit «s-chüsa» a Paulin Nuotclà.[4]
Curaschus d'eira Paulin Nuotclà, cur ch'el ho chanto Lingua materna cun la melodia afroamericauna When The Saints Go Marching In – quist' acziun d'eira s-chandalusa, perche cha Lingua materna significhaiva ün'imna per ils vegls rumauntschs.
In sieu prüm hit Talking-gronda-cità-blues es il tema üna satira, chi quinta d'ün gof muntagnard in cited. In basa d'üna chanzun anti-militaria cul titel Qua vast darcheu, haun las autoriteds classificho Paulin Nuotclà scu socialist.
In quist temp haun ils giuvens musicists derasto lur musica in lingua materna tra portatuns, chi d'eira üna rarited.
Litteratura
[modifitgar | modifitgar il code]- Laura Decurtins: Chantai Rumantsch! – Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens. Ediziun Chronos, Turich 2019, p. 351–353 e 356–358, ISBN 978-3-0340-1501-1.
Indicaziuns da funtaunas
[modifitgar | modifitgar il code]- ↑ Paulin Nuotclà – üna vita. In: nossaistargia.ch. Pubblico da: RTR, Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, intuorn l'an 2000.Consulte ils 15 marz 2026
- 1 2 3 4 Paulin Nuotclà. In: Chasa editura rumantscha.
- 1 2 3 4 5 6 7 Braida Janett: Rätoromanische Musik – Paulin Nuotclà. rtr.ch ils 20 da schner 2025. Consulte ils 15 marz 2026
- 1 2 3 4 5 Eu sun stat rebel e n'ha scrit musica sincera. In: Musical a Scuol. Consulte ils 15 marz 2026.
- ↑ Raphael Briner: So kommt das Heu an die Fassade. In: Applications 6, 2015. Consulte ils 3 da meg 2026.