Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana (VSI)

Quist artichel es scrit in rumantsch vallader

Insembel cul Schweizerisches Idiotikon, cul Glossaire des patois de la Suisse romande e cul Dicziunari rumantsch grischun, es il Dicziunari dals dialects da la Svizra taliana (Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana - VSI) ün dals quatter gronds projects dals dicziunaris dialectals da la Svizra, ed es naschü l’on 1907, sco ultim dals quatter.

Il böt principal es da documentar, analisar e conservar il patrimoni dialectal da la Svizra Taliana, chi fingià fin da quel temp gniva reguardà dad esser in rapid müdamaint o eir dafatta fingà sün via da declin. Il VSI es ün’ouvra enciclopedica, chi unischa l’interess linguistic e lexical cun l'interess etnografic e folcloric. La regiun stübgiada es quella da la Svizra taliana, quai voul dir il Tessin e las valladas italofonas dal Grischun.

Davo plü co 40 ons dedichats a la collecta ed a la reorganisaziun dal material, e malgrà duos guerras, ha cumanzà l’ouvra sia publicaziun l’on 1952.

Fin al 2026 sun gnüts publichats 10 toms (dad A ad F) cun ün total da 6000 paginas. Las funtanas sun surtuot 2.5 milliuns cartas scrittas a man da 150 infuormaturs sül chomp chi sun gnüdas collecziunadas tanter 1910 e 1980. Quistas cartas fuorman hozindi l’Archiv lexical dal Centro di Dialettologia e di Etnografia a Bellinzona.

La structura tipica dad üna vusch aint il Dicziunari as compuona da trais parts:

La glista da las variantas descriva tuot las pronunzchas da la vusch cun sias localisaziuns e cun la transcripziun fonetica
La part centrala descriva tuot las significaziuns da la vusch cun exaimpels dialectals ed enumerescha möds da dir, proverbis, rimas per uffants ed otras expressiuns chi tilla includan. Eir ils üsits, las crettas e las tradiziuns colliadas a la vusch vegnan descrittas.
In la part finala vegn descrit l’origen dal pled o recapitulada la survista da las propostas fingià formuladas.

Colliaziuns