Wikipedia:Pagina principala

Ord Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Bainvegni tar la Vichipedia rumantscha,
l'enciclopedia libra a la quala mintgin po contribuir – ils emprims pass èn fitg simpels!
Oz è venderdi, ils 11 da zercladur 2021
e nus avain actualmain 3’717 artitgels.


Artitgel da l’emna
LodzCycleChic.JPG

In velo (furma curta da franzos vélocipède ‹pe svelt›; da latin velox ‹svelt› e pes ‹pe›) è in vehichel, per ordinari a duas rodas, che vegn mess en moviment be tras la forza musculara da la persuna ch’al maina. Furmas spezialas tanschan dal velo d’ina roda sur il tandem per duas persunas fin als velos a trais rodas ed a las ricschas. Sper la varianta usitada cun pedals datti er velos che vegnan mess en moviment cun manvellas a maun.

L’onn 1817 ha il funcziunari forestal badais Karl Drais preschentà sia maschina dad ir (numnada pli tard dresina) sco alternativa al chaval. Pervi da l’erupziun dal vulcan indonais Tambora l’avrigl 1815 avevi dà da quel temp nauschas racoltas, uschia che blers chavals avevan stuì vegnir mazzads per mancanza da pavel.

La dresina è bain vegnida copiada repetidamain, ma betg sviluppada vinavant ed è la finala ida en emblidanza; per part l’han ins er scumandà pervi dal privel da collisiun cun peduns. Pli tard è sa sviluppada la viafier ed ha uschia purschì in’alternativa a chaval e charrotscha per surmuntar grondas distanzas. Pir en rom da l’auta industrialisaziun en la segunda mesadad dal 19avel tschientaner han ins puspè sviluppà maschinas dad ir, munì quellas bainspert cun pedals e sviluppà vinavant fin ca. 1900 al velo sco ch’ins al enconuscha anc oz.



Maletg da l’emna

Tiananmen Square, Beijing, China 1988 (1).jpg

La plazza Tiananmen a Peking l'onn 1988.

Foto: Derzsi Elekes Andor



Davart Vichipedia

Vichipedia è in'enciclopedia online, cooperativa e gratuita. Disponibla en passa 280 linguas, tracta Vichipedia temas tipics per enciclopedias, ma era tals preschents en almanacs, lexicons geografics e publicaziuns spezialisadas. Vichipedia è libramain modifitgabla, vul dir che mintgin po contribuir als artitgels gia existents u crear novs. Mintga cuntegn vegn publitgà sut la licenza Creative Commons CC-BY-SA e po perquai vegnì copià e reutilisà sch'ils cundiziuns da la licenza vegnan observadas.


Participaziun

Vuls ta participar?

Legia las pretensiuns minimalas per artitgels; la registraziun è recumandada ma betg obligatorica.

Vuls empruvar? Has basegn d'agid?

Legia las instrucziuns u tschenta ina dumonda en la pinta.

Gida a scriver e meglierar

ils artitgels che mintga Vichipedia duai aver.
ils 100 artitgels vitals.


Projects accumpagnants
Commons
Wikisource
Wikisource
Collecziun da texts rumantschs sin il Wikisource multiling
Wikisource
Wikisource
Collecziun da texts rumantschs sin il Wikisource talian
Wikibooks
Wikibooks
Cudeschs
Wikispecies
Wikispecies
Inventari da spezias
Meta-Wiki
Meta-Wiki
Coordinaziun tranter tut ils projects da Wikimedia
Translatewiki
Translatewiki
Translaziun da l'interfatscha d'utilisader per rumantsch
Wikidata
Wikidata
Banca da datas universala