Zaccaria Pallioppi
Zaccaria Pallioppi (* 2 da matg 1820 a Schlarigna; † 3 da matg 1873 en il medem lieu) è stà in giurist e perscrutader dal rumantsch dal Grischun. Pallioppi ha era scrit e traductà poesias ed aforissems.
Cuntegn |
[modifitgar] Vita
Zaccaria Pallioppi è naschì sco figl dal giurist e filolog Jon Pitschen e sia dunna Chatrina, n. Zamboni. Cur ch'el aveva otg onns è mort ses bab, nov onns pli tard sia mamma. Dapi il 1828 enfin il 1833 ha Pallioppi frequentà l'Institut à Porta a Ftan, silsuenter ha el entschet il 1832 in emprendissadi sco pastizier a Turin. Tranter il 1835 ed il 1841 ha el frequentà il gimnasi a Cuira. Lura ha el fatg in emprendissadi sco giurist a Curia, Jena e Berlin. En quest temp ha el scuvert la nova scienza da la romanistica. Il 1844 ha el maridà Ursina Mengia Vicedomini.
Tranter il 1855 ed il 1857 era el landamma, dal 1857 enfin il 1859 deputà dal Cussegl grond dal Grischun e derschader da pasch. Il 1859 ha el bandunà il servetsch public ed è sa deditgà exclusivamain a ses studis filologics, en particular dal rumantsch ladin. Pallioppi è mort ils 3 da matg 1873 ed è vegnì sepulì ils 5 da matg sin il santeri da la baselgia San Gian sper Schlarigna.
[modifitgar] Ovra
Cun l'Ortografia et ortoëpia del idiom romauntsch d'Engiadin'ota, compiledas per creschieus et scolars pü avanzos ha el stgaffì il 1857 l'emprima ortografia putera ch'è vegnida renconuschida generalmain. Il 1868 è cumparida sia Conjugazium del verb. Ella ha dà a l'idiom da l'Engiadin'Ota in fundament scientific e l'ha segirà ina prioritad sco lingua da scrittira visavi als auters idioms rumantschs.
Il 1858 ha el cumenzà la lavur vi da si'ovra principala, il Dizionari dels idioms romauntschs d'Engiadin'ota e bassa, della Val Müstair, da Bravuogn e Filisur, ch'el n'ha betg pudì terminar. Cur ch'el è mort era be la secziun fitg vasta dal bustab A pronta per la stampa. Dals auters bustabs existivan sbozs detagliads, dals quals ins pudeva vesair che Pallioppi veseva tut ils dialects rumantschs e ladins sco unitads organics ch'el tractava uschè eguals sco pussaivel.
L'ediziun rumantsch-tudestga è vegnida cumplettada da ses figl, il reverenda Emil Pallioppi, e publitgada il 1895 en ina furma fermamain reducida ed adaptada al diever pratic e betg als basegns da la scienza. Il 1902 è cumparida l'ediziun tudestg-rumantscha. Mintga ediziun cumpiglia bunamain 900 paginas. In'ulteriura ovra cumplessiva, Orts- und Eigennamen Rätiens, è restà manuscrit.
[modifitgar] Bibliografia
- Filologia
- Ortografia et ortoëpia del idiom romauntsch d'Engiadin'ota, compiledas per creschieus et scolars pü avanzos (Google Books, Internet Archive)
- La conjugaziun del verb nel idiom romauntsch d'Engiadin'Ota (Google Books, Internet Archive)
- Dizionari dels idioms romauntschs d'Engiadin' ota e bassa, della Val Müstair, da Bravuogn e Filisur con particulera consideraziun del idiom d'Engiadin'ota (Internet Archive)
- Poesia
- Poesias in part proprias, in part libramaing vertidas I
- Poesias in part proprias, in part libramaing vertidas II
- Poesias in part proprias, in part libramaing vertidas III (Google Books, Internet Archive)
[modifitgar] Litteratura
- Lebensbilder aus Bündens Vergangenheit; Separatdruck aus der Zeitschrift «Rätia»; 1938/39, als Beilage zum Jahresbericht der Bündner Lehrervereins