Il di da Son Valentin

Ord la Wikipedia

Midar tar: navigaziun, tschertga

Il di da Son Valentin che ha mintgamai lieu ils 14 da favrer (en la Brasilia vegn quai di festivà ils 12 da fanadur) vala en intginas terras sco di da l’amur. Las ragischs dal di da festa èn da chattar en la liturgia da la baselgia. Il di da Son Valentin festivav’ins en inqual baselgia l’arrivada da Jesus sco spus tar la nozza celestiala. Il di da Son Valentin n’ha da far nagut cun la ditga dal Valentin da Terini ch’è mort sco martir.

Popular è il di daventà entras il commerzi cun fluras ed oravant tut pervi da la reclama entras ils flurists. Il di vegn maschedà cun usits tradiziunals sumegliant sco l’usit da halloween ch’è vegnì importà da l’Irlanda via ils Stadis Unids da l’America en ils onns 1990. Il num dal di da Son Valentin vegn ozendi il pli bler manà enavos sin la ditga da l‘uvestg Valentin da Terini.

Cuntegn

[editar] L’usit

Il «Taipei 101» durant il di da Son Valentin
Charta per il di da Son Valentin, ca. 1910
Chaglia decorada per il di da Son Valentin en ils USA.

En l’Engalterra vegn dapi il 15avel tschientaner furmà pèrs che devan in a l’auter pitschens regals u poesias. La colliaziun cun il regalar fluras pudess ir enavos sin la dunna dal poet Samuel Pepys l’onn 1667. Ella aveva reagì sin ina brev da ses um cun in matg flurs. Dapi lura è la colliaziun da brev e fluras vegnida imitada da la societad britannica. Emigrants englais han prendì quai usit cun els en ils Stadis Unids da l'America. Entras schuldada dals Stadis Unids è quai usit vegnì en la Germania durant la segunda guerra mundiala. 1950 è vegnì organisà a Nürnberg l’emprim bal da Son Valentin. Il di da Son Valentin è vegnì introducì uffizialmain. Propi enconuschent è il di daventà entras la reclama dals flurists e da l’industria da dultscharias. Entant fascinescha l’usit era adina dapli glieud da la Republica populara da la China che vivan tenor il stil da viver dal vest. La gronda popularitad da la data en la regiun anglosaxona deriva d’ina poesia da Geoffrey Chaucher, “Parlament dals utschels” (Parlament of Foul(e/y)s). Quella poesia è probabel vegnida scritta per ina festa da Son Valentin a la curt dal retg Richard II. l’onn 1383. En questa poesia vegn descrit co ils utschels sa radunan il di da Son Valentin enturn la dieua da la natira per che mintgin chattia in partenari. En las regiuns slavas dal vest ed en las regiuns tudestgas da l’ost datti ina festa cun che vegn numnada nozzas dals utschels. Tar quella festa tutga era la chanzun populara “Die Vogelhochzeit”. Ozendi datti confect, cartas, parfums etc. da Son Valentin. Il pli impurtant regal èn dentant las fluras. Oravant tut ils pretschs da las rosas creschan a chaschun da quai di. En il Giapun regalan las dunnas ils 14 da favrer a lur umens, lur collavuraturs e schefs tschigulatta. Perencunter retschaivan ellas ils 14 da mars, al uschenumnà “White Day” u era “St. White’s Day”, tschigulatta alva dals umens. Er en l’Europa en tscherts usits sa furmads. En la Finlanda per exempel vegn il di da Son Valentin festivà sco di da l’amicizia. Quai di vegni surdà ina charta u in pitschen regal, per il pli anonim, a quels ch’èn simpatics ad ins.

[editar] La legenda

Son Valentin

La tradiziun dal di da Son Valentin vegn oz per il pli manà enavos sin l’uvestg Valentin da Terni ch’è mort sco martir. Plirs lieus en la Germania pretendan ch’els tegnian en salv las reliquias, tranter auter la citad Krumbach en la Bavaria en il circul da Günzburg. Era la baselgia da Sontga Maria in Cosmedin a Roma pretenda che las reliquias da Son Valentin sajan exponidas là. Valentin è daventà uvestg da la citad taliana Terni (antruras Interamna) en il terz tschientaner suenter Cristus. Tenor la ditga ha el ensinà cristians inamurads, tranter quels era schuldads, che avevan da restar tenor cumond da l’imperatur nunmaridads. Vinavant raquinta la ditga ch’el regalavi als pèrs maridads fluras or da ses curtin. Las lètgs ch’el ha ensinà sajan stadas sut ina buna ensaina. Sin cumond da l’imperatur Claudius II è el vegnì stgavazzà pervia da sia cardientscha cristiana. .[1] In’amplificaziun da la ditga di che Valentin saja vegnì stgavazzà ils 15 da favrer, il di da la festa Lupercalia. Quai èra il firà da la dieua romana Juno (grec: Hera), la dunna da Jupiter (grec: Zeus). Juno è la protectura da la lètg. Las mattas gievan quai firà en il tempel da Juno per in orachel d’amur per chattar il dretg partenari. Giuvens umens or dal simpel pievel tiravan quai di cedel cun il num dad ina giuvna nunmaridada. Ils pèrs che sa furmavan uschia s’entupavan inqual giada ed insaquants duain era esser s’inamurads uschia. L’usit valeva tar blers aristocrats romans sco immoral. Ils umens regalavan quai di a lur dunnas fluras. Uschia è il vegl usit sa maschedà cun l’istorgia dal martir cristian. La ditga da l’uvestg da Terni sa differenziescha cun il Valentin da Rezia (Grischun). Qual n’ha betg manà ensemn pèrs inamurads, mabain vala sco patrun cunter malsognas sco epilepsia e svaniment.

[editar] Vesair era

[editar] Literatura

[editar] Funtauna

  1. Mario Steinebach: Der Valentinstag ist keine Erfindung der Blumenhändler - Report zur Theorie über den Bischof von Terni, en: Informationsdienst Wissenschaft, cumparì tar innovations-report.de, ils 8 favrer 2001

[editar] Colliaziuns

Utensils persunals