Pajais en svilup
Ord la Wikipedia
In pajais en svilup è tenor encletga generala in pajais che sa chatta areguard ses svilup economic, social e politic ad in nivel relativamain bass. Latiers sa tracti dad ina noziun collectiva per pajais che vegnan tenor diever linguistic popular considerads sco „paupers“. Tge pajais che duai vegnir considerà sco pajais en svilup dependa dals criteris ch’ins dovra per giuditgar il svilup d’in pajais (vesair il chapitel Ils tratgs caracteristics communabels dals pajais en svilup). Il term deriva dal linguatg tecnic e quotidian da la politica d’agid als pajais en svilup ed è acceptà per gronda part; per l’ina grazia a la tscherna dals pleds senza valitaziun, da l’autra vart pervia da la noziun nunexacta.
I na dat malgrà diversas emprovas nagin concept teoretic sco basa da la noziun „pajais en svilup“ .
[editar] Diever linguistic general
[editar] Remartgas essenzialas
Per la noziun „pajais en svilup“ datti er sinonims sco il „terz mund“. Quests terms èn - sco er „pajais en svilup“ - per part dispitaivels e vegnan refusads da tscherts experts. Critichers da la noziun „pajais en svilup“ remartgan per exempel ch’ella sugereschia insatge che n’haja mintgatant gnanca lieu: numnadamain in svilup. In dals critichers pli prominents da questa noziun è l’econom svedais Gunnar Myrdal.
Betg pli usitads èn ils terms „pajais sutsviluppads“ („unterentwickelte Länder“, underdeveloped countries) sco er ils terms tudestgs ed englais „rückständige Länder“ (backward countries) u „nicht-entwickelte Länder“ (undeveloped countries). Quests terms èn cumparids per l’emprima giada en il program da l’ONU da l’onn 1949, els valiteschan dentant fermamain e pon offender abitants da pajais pertutgads. Per quest motiv na vegnan els betg pli duvrads da la ONU e da la banca mundiala. En tscherts pajais en svilup vegnan quests terms dentant duvrads aposta per accentuar las situaziuns insupportablas en il pajais ed era per evitar eufemissems. [1]
[editar] Convenziuns linguisticas internaziunalas e naziunalas
Al nivel internaziunal n’existan naginas convenziuns linguisticas cleras. Uschia han ins per exempel differenzià suenter in’assamblea generala da la ONU l’onn 1971 ils Least Developed Countries (LLDC) ed ils Less Developed Countries (LDC). Ma betg tut las organisaziuns da la ONU fan la differenza tranter las duas gruppas.
La Direcziun da svilup e da collavuraziun (DSC, tudestg: DEZA) svizra evitescha il pled „pajais en svilup“ e dovra persuenter la noziun „pajais partenaris“ („Partnerländer“).
[editar] L’expressiun nord-sid
Ils pajais en svilup fan sezs pli e pli diever da l’expressiun „nord-sid“. Era l’expressiun „relaziuns tranter nord e sid“ remplazza pli e pli il term da la politica da svilup. Questa denominaziun na valitescha betg, cunquai ch’ella inditgescha ina posiziun geografica, era sch’ils pajais en svilup n’èn betg sfurzadamain situads en l’emisfera dal sid. Il medem vala analog era per la noziun „il nord“. Il term „il vest“ sco sinonim per pajais ritgs è dal punct da vista geografic medemamain nunprecis; dal rest è el in relict dal temp da la guerra fraida.
[editar] Stadis industrials e stadis betg industrials
Cun „stadis industrials“ emprov’ins da differenziar linguisticamain stadis industrialisads da pajais en svilup che vulessan daventar stadis industrialisads. L’industrialisaziun istorica da l’Europa na sa lascha dentant betg cumparegliar cun ils process che han uss lieu en pajais en svilup. Ultra da quai datti in problem cun classifitgar ils pajais industrialisads che eran anteriuramain socialists („pajais da l’ost“). Confurm al senn stuess ins oz duvrar la noziun „stadis da servetschs“ per ils pajais che vegnan numnads stadis industrials, sch’ins cumpareglia la part dal sectur da servetschs e la part dal sectur industrial cun il product social brut.
[editar] La noziun „terz mund“
La noziun „terz mund“ deriva dals onns tschuncanta ed era oriundamain ina concepziun politica. Questa noziun definiva ils stadis nunalliads che na vulevan betg sa laschar absorbar ideologicamain da la guerra fraida.
Gia avant la fin dal conflict tranter ost e vest, u ditg pli exact, a l’entschatta dals onns otganta, vegniva pretendì da desister da l’expressiun „terz mund“. Ulrich Menzel ha motivà e consolidà questa pretensiun l’onn 1992 en ses cudesch „Ende der Dritten Welt“ (la fin dal terz mund) cun la tesa ch’il segund mund saja sparì e consequentamain na sappia era betg pli exister in terz mund.
Tuttina n’è l’expressiun betg sparida, surtut en il linguatg da mintgadi vegn ella anc duvrada.
[editar] Ritg e pover
Las noziuns ritg e pover defineschan be insuffizientamain il stadi da svilup dad in pajais. Ellas vegnan per il pli duvradas en connex cun la facultad da persunas singulas. Uschia datti era povradad en pajais cun in’entrada media auta (per exempel en Svizra u en Germania) e ritgezza datti era en pajais en svilup (per exempel en ils pajais ch’exporteschan ieli).
[editar] Problems structurals dals pajais en svilup e lur motivs
Problems structurals han lur effect en general durant in temp pli lung e sa mussan en ina rait da differents fenomens. Cun structuras èn manegiads elements da basa e relaziuns causalas che influenzeschan process interns e modas da reacziun dad in sistem.
Per ordinari èn numerus facturs fitg differents responsabels per problems structurals dals pajais en svilup. Davart ils motivs per quests problems structurals ed il nivel da svilup relativamain bass dals pajais pertutgads exista in grond dumber da teorias da svilup. Las bleras teorias accentueschan u ils facturs endogens (chaschunads dal pajais sez) u ils facturs exogens (chaschunads dad ordaifer). La finamira da la politica da svilup è da superar quests problems structurals.
[editar] Problems structurals e lur relaziuns causalas
Caracteristic per pajais en svilup è savens l’incapacitad da pudair proveder l’atgna populaziun cun bains e cun servetschs necessaris per viver; cun auters pleds: l’incapacitad da la pussibilitar ina vita degna d’in uman. En quest connex ha la banca mundiala per exempel demussà che la gronda part dals stadis da l’America latina pudess surmuntar la povradad en massa cun redistribuir ina pitschna part da la ritgezza ch’è avant maun là. Qua na sa tracti pia betg dad in problem da producziun, mabain dad in problem structural politic.
Problems structurals na ston dentant betg sfurzadamain esser da caracter politic, ma pon er concerner auters champs (economia, societad, ambient etc.). Uschia maina il sutprovediment da la populaziun a povradad, fom e qua tras ad ina productivitad reducida. Quai ha per consequenza ina situaziun da provediment anc mendra. La sutalimentaziun cronica impedescha en pli (surtut tar uffants) il svilup mental e corporal. Cun quai è lur capacitad da meglierar lur atgna situaziun cun creativitad u productivitad, pia l’abilitad da sa sviluppar, limitada.
In auter problem structural è la discriminaziun da dunnas. Quest fatg è vegnì scuvert ils ultims onns pli e pli sco motiv fundamental dals problems dals pajais en svilup.
Consequenzas tuttina gravantas po er avair in svelt augment da la populaziun en connex cun problems da svilup gia existents. Sche la creschientscha economica na po pli tegnair pitg cun l’augment da la populaziun, maina quai per exempel en citads al svilup da slums e dischoccupaziun ed en regiuns ruralas a problems da nutriment sco er ad in’utilisaziun dal terren nunadattada (cumbinada cun grevs donns ecologics).
[editar] Consequenzas da la crisa d’ieli da l’onn 1973 per ils pajais en svilup
La crisa d’ieli da l’onn 1973 ha manà ad in’explosiun dal pretsch dal petroli, da la quala ils pajais ch’exporteschan ieli (per la pli gronda part l’OPEC) han profità. Ils pajais industrials ch’importeschan ieli eran tant victimas sco er favurisaders (sco furniturs dals bains d’investiziun e da consumaziun pli e pli dumandads). Ils pajais en svilup, che han importà ieli, n’han dentant betg pudì cumpensar las sperditas cun affars en cuntrapart (sch’ins excluda la reflussiun da chapital dals migrants da lavur) ed èn vegnids franads u bittads enavos. Durant ils onns otganta hai dà sin fundament da differents svilups da l’economia mundiala ina sbassada dals pretschs dramatica che ha gì per consequenza che las entradas per chau da pajais sco la Libia u la Nigeria èn sa diminuidas a la mesadad. En general èn pajais en svilup pertutgads pli ferm da crisas d’ieli che pajais industrials ed ins suppona che crisas d’energia futuras vegnan plinavant ad esser in factur che impedescha lur svilup.
[editar] Ils tratgs caracteristics communabels dals pajais en svilup
Ils tratgs caracteristics èn sintoms dals problems structurals. Dapi ils onns tschuncanta datti gia las uschenumnadas „glistas da tratgs caracteristics“ che provan dad enumerar ils puncts centrals da problems da svilup. Igl è dispitaivel cun tge tratgs caracteristics cuminaivels che pajais en svilup pon vegnir descrits, sch’i dat insumma tals tratgs cuminaivels. La critica davart in catalog da tratgs caracteristics per pajais en svilup sa basa surtut al fatg che dus pajais en svilup na ston betg necessariamain avair dapli tratgs cuminaivels areguard quest catalog che in pajais en svilup ed in pajais industrial. Era tar singuls pajais industrials pon ins constatar ils tratgs specifics enumerads en la glista. Perquai datti adina puspè dumondas concernent la classificaziun da pajais en svilup davart tratgs caracteristics schematisads, cunquai ch’ils differents tratgs e lur muntada relativa vegnan discutads a moda cuntraversa. Ultra da quai datti effects vicendaivels tranter ils puncts numnads.
[editar] Tratgs caracteristics economics
Ina gronda part dals tratgs caracteristics economics è ina consequenza directa da la pitschna valur agiuntada en ils pajais en svilup. Uschia lavura per ordinari ina gronda part da la populaziun da pajais en svilup en il sectur primar, nua ch’i na dat betg in grond augment da la valur da l’economia publica. La paletta d’exportaziun limitada (per exempel bains agrars u resursas mineralas) e l’economia da l’exteriur drizzada vers ils pajais industrials ha ragischs en la colonialisaziun d’antruras.
Auters tratgs caracteristics economics èn:
- ina pitschna entrada per chau
- la repartiziun extremamain ineguala da la facultad e da las entradas (index Gini)
- paucas activitads da spargn e d’investiziun
- gronda impurtanza dal sectur primar e dal sectur informal
- ina bilantscha commerziala passiva
- ina paletta d’exportaziun limitada
- in’economia da l’exteriur drizzada vers ils pajais industrials
- nauschas cundiziuns da commerzi (Terms of Trade)
- in aut grad d’indebitament vers l'ester
- la fugia da chapital
- grondas inegualitads regiunalas tranter il center e la periferia
- in’auta quota da dischoccupaziun
- in’infrastructura insuffizienta
[editar] Tratgs caracteristics areguard l’ecologia
Blers pajais en svilup èn pertutgads fermamain da problems ecologics. Uschia vegn il Program da las Naziuns unidas per l'ambient ed il World Watch Institute a la conclusiun che 90 % da la spariziun da spezias, da l’erosiun dal terren e da la runcada dal guaud a nivel global haja lieu en pajais en svilup. Cunquai che las resursas natiralas dals pajais en svilup fan part da lur ritgezzas pli impurtantas e furman uschia per gronda part lur basa d’existenza, tutgan crisas da l’ambient spezialmain ferm ils pajais en svilup. Pervia da las consequenzas da crisas da l’ambient a nivel global ston ins era reflectar la rolla e la responsabladad dals pajais industrials. In exempel actual da quai è la debatta davart il protocol da Kyoto.
Tratgs caracteristics gravants areguard l’ecologia èn:
- la destrucziun da l’ambient entras l’urbanisaziun nuncontrollada
- la degeneraziun dal terren (per exempel la concentraziun da sal)
- la desertificaziun
- la periclitaziun da la biodiversitad
- la destrucziun da guauds tropics
- la contaminaziun da l’aua sutterrana pervia da la mancanza da standards da l’ambient
- la contaminaziun cun aria nuschaivla per la sanadad en aglomeraziuns
[editar] Tratgs caracteristics demografics
Il svilup actual da la rata da mortalitad e da la quota da naschientschas ch’ins po observar en blers pajais en svilup, sa lascha cumparegliar cun la fasa tempriva dal model da la transiziun demografica. Quai vul dir ch’ins po caracterisar lur dinamica da la populaziun cun in’auta quota da naschientschas ed ina rata da mortalitad ch’è auta ma fermamain regressiva (per exempel grazia ad in meglier provediment medicinal). Quai maina ad in augment pregnant da la populaziun, savens nuncontrollabel, accumpagnà dad ina regiuvinaziun extrema da la structura da la populaziun. En cumparegliaziun cun il decurs da la transiziun demografica en ils pajais industrials dad oz, che ha cumenzà cun l’industrialisaziun, vegn la fasa transfurmativa en ils pajais en svilup probablamain ad esser caracterisada tras ratas da mortalitad che sa sbassan anc pli spert, perquai ch’els pon profitar da la savida medicinala ch’è gia avant maun. Pandemias dal temp modern, (per exempel SIDA) ch’èn sa derasadas considerablamain en intgins pajais en svilup (en la Botswana èn circa 40% dals creschids infectads cun HIV), pon dentant disturbar quest svilup ed auzar las ratas da mortalitad. En in tal cas ha la piramida da la populaziun la furma d’ina ura da sablun. Pertutgada spezialmain è la part da la populaziun ch’è economicamain la pli activa, uschia che la productivitad economica dal pajais vegn danovamain sminuida.
Tratgs caracteristics demografics èn:
- in’auta quota da naschientschas
- in’auta mortalitad d’uffants e d’uffants pitschens ch’è dentant degressiva
- grond augment da la populaziun
- en media ina curta durada probabla da la vita
- migraziun sur ils cunfins
- migraziun interna nuncontrollada
[editar] Tratgs caracteristics areguard la sanadad publica
.PNG)
Las cundiziuns sanitaras da la populaziun en pajais en svilup èn savens problematicas. Quai sa mussa per exempel a maun dad ina curta durada probabla da la vita ed in’auta mortalitad d’uffants pitschens ch’è dentant fermamain degressiva. Per motivs da l’igiena manglusa en slums (per exempel la mancanza da sereneras) è la populaziun en quartiers da povers suttaposta spezialmain a malsognas ed epidemias (per exempel colera; vesair l’illustraziun a dretga).
Exempels per tratgs caracteristics areguard la sanadad publica èn:
- l’alimentaziun insuffizienta e/u malsauna
- la mancanza d’aua da baiver netta
- la mancanza da sereneras
- mancos da sanadad ed in provediment medicinal insuffizient
- in’educaziun sanitara en scola cun mancanzas
- derasaziun nuncontrollada da pandemias (per exempel SIDA)
[editar] Tratgs caracteristics socioculturals
Cun tratgs socioculturals vegn descritta la cumbinaziun da demananzas culturalas, religiusas e da la societad. In tratg sociocultural dad intgins pajais en svilup è per exempel la discriminaziun da las dunnas. Cun quai vegnan potenzials da svilup bloccads. Era il cumportament economic dad ina classa sociala superiura ritga, che impedescha il svilup, po esser in tratg caracteristic sociocultural.
Ulteriurs tratgs caracteristics socioculturals:
- ina ferma orientaziun a gruppas primaras
- pitschna mobilitad sociala
- lavur d’uffants
- ina furmaziun nunsuffizienta, in grond dumber d’analfabets
- accumulaziun da ritgezza da la classa sociala superiura, enstagl da reinvestiziuns
[editar] Tratgs caracteristics da la politica
Ils problems politics dals pajais en svilup vegnan puspè resguardads pli ferm dapi la fin dals onns otganta. Ils tratgs caracteristics politics n’èn betg mo la consequenza da l’inabilitad statala e politica da l’elita politica en in pajais en svilup, mabain era l’effect da mancanza d’effizienza e stabilitad da las instituziuns politicas, sco er la mancanza da preschientscha dal stadi en las provinzas. Schebain in sistem politic funcziuna, dependa plinavant er da la cultura politica d’in pajais. Latiers vegn la corrupziun che ha per consequenza che entradas publicas na vegnan betg duvradas per programs da svilup en l’agen pajais, mabain per auters dievers.
Ulteriurs tratgs caracteristics areguard la politica èn:
- in stadi autoritar (structuras nundemocraticas, dictaturas militaras)
- violaziuns dals dretgs umans
- conflicts violents cun stadis vischins ed autas expensas d’armaziun
- pauca acceptanza da las instituziuns politicas da vart da la populaziun
- imposiziun da taglia modesta per las entradas pli autas
- clientilissem – cf. patrunadi
- instabilitad politica
- guerra civila u cundiziuns analogas a la guerra civila fin a la decadenza da la statalitad insumma
[editar] Mancanza da chapital e dotaziun da facturs insuffizienta
Savens sa chattan en las glistas da tratgs caracteristics ils puncts "dotaziun da facturs insuffizienta" u "mancanza da chapital". Cun la dotaziun da facturs insuffizienta èn manegiads tratgs ch’ins po far derivar dal geodeterminissem: cundiziuns climaticas disfavuraivlas, mancanza da terren (per exempel en il cas d’in stadi insular), in manco da ritgezzas natiralas, l’isolaziun entras la posiziun continentala – senza access a la mar euv. Critichers dubiteschan che la dotaziun da facturs insuffizienta u la mancanza da chapital dad in pajais sajan necessariamain in indizi per ses status sco pajais en svilup. I na sa tracta pia betg da tratgs tipics da pajais en svilup; la mancanza da facturs economics e da chapital po vegnir cumpensada cun autras mesiras.
Era la conclusiun cuntraria n’è betg valaivla: L’existenza da tschertas cundiziuns natiralas, sco il clima, il funs u en spezial las materias primas na maina betg automaticamain ad in svilup. En ina retscha da blers auters facturs poi per exempel depender da l’elavuraziun da materias primas che ha pir per consequenza ina valur agiuntada pli auta. Plinavant è era decisiva ina politica capabla che po transfurmar la ritgezza da materias primas en svilup.
La mancanza da chapital vegn era suraccentuada. L’existenza da chapital na decida anc betg davart il svilup d’in pajais (exempel: stadis che exporteschan ieli). Suandants puncts eviteschan in svilup positiv, era sch‘il chapital è avant maun:
- consum da luxus: a quel appartegnan las accumulaziuns da ritgezza da la classa sociala superiura, la corrupziun, l’imposiziun modesta da taglia per las entradas pli autas
- la fugia da chapital
- il transfer da profit: il gudogn dad interpresas da l’exteriur maina ad in scul da chapital dad ina part dal chapital gudagnà en l’intern dal pajais
- autas expensas d’armaziun
- in manco da ’’’Good Governance’’’: in’imposiziun da taglia deficitara (en spezial da la classa sociala superiura), ina structura nuneffizienta (e cunquai chara) da l’administraziun, segirtad giuridica manglusa
[editar] La classificaziun da l’ONU
[editar] Less Developed Countries (LDC) e Least Developed Countries (LLDC)
La classificaziun dals pajais en svilup en stadis-LDC e stadis-LLDC è anc usitada sin champ internaziunal, schizunt dad intginas organisaziuns da la ONU na vegn ella dentant betg pli duvrada. La separaziun dals stadis-LLDC è succedida a chaschun d’ina assamblea generala da la ONU l’onn 1971. Ina terminologia analoga n’exista betg per rumantsch u tudestg. Suenter ina refurma da l’onn 1991 succeda la classificaziun tenor quatter criteris:
- in product naziunal brut (PNB) da main che 900 dollars americans per persuna en media entaifer trais onns
- l’’’’Economic Vulnerability Index (EVI)’’’ – descriva la vulnerabladad da societads e remplazza il vegl ’’’Economic Diversification Index (EDI)’’’. El s’orientescha a maun dals exports, da l’instabilitad da las entradas dals exports, da la producziun agrara e da la part da l’industria da transfurmaziun e dals servetschs vid l’entir product naziunal brut
- ’’’Human Assets Index (HAI)’’’ – furnescha infurmaziuns davart tratgs caracteristics socials, sco la sanadad e la furmaziun. Istoricamain remplazza el l’’’’Augmented Physical Quality of Life Index (APQLI)’’’ da pli baud. El fa indicaziuns davart la consumaziun da calorias per persuna en pertschient dal basegn minimal, davart la quota da mortalitad dals uffants, davart la quota d’alfabetisaziun da creschids e davart la quota da scolarisaziun en scolas secundaras.
- Il dumber d’abitants na dastga betg surpassar 75 miu.
Ils indicaturs differenziads, ch’èn la basa da quest sistem da classificaziun, vegnan acceptads a nivel mundial per la pli gronda part. Crititgads vegnan l’indicatur da la populaziun, che ha per consequenza che la classificaziun po dir pauc davart la repartiziun reala da la povradad sin il mund, l’instrumentalisaziun politica (probabla) da questa classificaziun e la classificaziun fitg cumplitgada.
La recepziun en la glista dals stadis-LLDC po senz’auter esser dumandada da vart dal stadi pertutgà, perquai che la qualitad da l’agid da svilup dals pajais donaturs vegn savens giuditgada tenor ils pajaments als stadis-LLDC. Consequentamain survegnan quels contribuziuns ch’els na ston betg pajar enavos (Grants) u credits a meglras cundiziuns (International Development Association, IDA).
[editar] Gruppaziuns da pajais da l’ONU en consequenza da la crisa d’ieli
.png)
Davos las abreviaziuns „MSAC“, „LLDC“ e „SIDS“ sa zuppentan ulteriuras classificaziuns da la ONU. La noziun „MSAC“ (Most Seriously Affected Countries) è naschida en consequenza da la crisa d’ieli l’onn 1973 e numna in program spezial da la ONU per ils pajais pertutgads il pli ferm. Questa sutdivisiun è sparida or dal vocabulari da la ONU vers la fin dals onns otganta. Restadas èn las noziuns „LLDC“ e „SIDS“.
„LLDC“ (Landlocked Developing Countries) vegnan numnads pajais che han in commerzi cun l’exteriur che patescha fermamain pervia da lur posiziun lontana da la riva. A quels appartegnan oravant tut la Ruanda, il Burundi, il Nepal u en l’America dal sid per exempel la Bolivia. Entras lur posiziun disfavuraivla po s’augmentar considerablamain il pretsch tant dad imports sco era dad exports.
Ils „SIDS“ (Small Island Developing States) èn pli tard sa furmads a la „AOSIS“ (Association of Small Island States). Lur commembers represchentan interess communabels en dumondas da l’ambient sco per exempel areguard l’auzament dal livel da la mar, cunquai che ils stadis insulars èn pertutgads spezialmain da las consequenzas dal stgaudament global dal clima.
[editar] Il Human Development Index (HDI)
L’onn 1990 è vegnì fatg l’emprova da l’UNDP (United Nations Development Programme), il program da svilup da las Naziuns unidas, da concepir ina cuntraproposta al concept unilateral da la banca mundiala, cunquai ch’ins vuleva pli e pli era resguardar facturs socials. Il HDI vegn publitgà en il Human Development Report (HDR) che vegn edì mintga onn da l’UNDP.
Il HDI è vegnì crititgà per gronda part ord motivs politics: Gruppas da dunnas han deplorà la buna posiziun dal Giapun, pajais da l’Asia orientala han protestà cunter la valitaziun da la situaziun dals dretgs umans en lur pajais, ed auters pajais han reclamà pervia da lur classificaziun en confrunt cun in auter pajais. Sin proposta da l’India na vegn il HDI betg pli menziunà en documents uffizials da la ONU dapi la mesadad dals onns novanta.
[editar] Las classificaziuns da la banca mundiala
[editar] La classificaziun classica da la banca mundiala tenor l’entrada per chau
Cuntrari a las classificaziuns da l’ONU en ils LDC ed ils LLDC mesira la banca mundiala la meritaivladad da sustegn dad in pajais mo cun l’entrada per chau resp. tenor il product social brut per chau. Ella differenziescha en quest connex tranter „pajais cun paucas entradas“ (LIC; Low Income Countries) e „pajais cun entradas mesaunas“ (MIC; Middle Income Countries). Ils MIC vegnan latiers anc partids en ina gruppa d’entradas superiura ed ina gruppa d’entradas inferiura. Tenor la classificaziun da l’onn 2004 datti 61 LIC e 93 MIC tranter quels era intgins da l’Europa orientala, dal Caucasus e da l’Asia centrala. Tenor il stadi dals 30 da zercladur 2004 muntava il limit maximal per ils LIC a 765 dollars americans, per ils MIC inferiurs 766 – 3035 $ e per ils MIC superiurs 3036 – 9385 $. Ils limits maximals pon dentant variar minimalmain dad onn ad onn ed èn s’augmentads en confrunt cun ils onns precedents. Mintgatant dovra la banca mundiala era la gruppa dals pajais LIFDC (Low Income Food Deficit Countries) per anc ina giada zavrar pajais entaifer ils LIC cun problems gravants d’alimentaziun. En la classificaziun da l’onn 2004 na figurescha questa noziun dentant betg.
La banca mundiala dovra questa classificaziun sco basa da datas analitica per sia pratica da concessiuns da credit. En il diever da la lingua da las instituziuns Bretton-Woods è uschiglio la noziun „Developing Countries“ usitada. Plinavant explitgescha la banca mundiala che la classificaziun en questas gruppas tenor entradas per chau na reflectescha betg necessariamain il stadi da svilup dad in pajais.
Il grond avantatg da questa classificaziun è sia structura simpla. Igl ha dentant savens dà objecziuns giustifitgadas areguard la metodica limitada a las entradas per chau che po be far constataziuns da valita restrenschida davart il svilup da singuls pajais. Quai ha dentant er in motiv: la banca mundiala è numnadamain ina banca e sa limitescha natiralmain ed en cuntrast cun l’ONU a facturs economics.
[editar] L’accentuaziun da la chargia dals debits
Pervia da la grond’impurtanza da la chargia dals debits dals pajais en svilup al nivel da la politica da svilup ha la banca mundiala furmà supplementarmain las gruppas „SILIC“ (Severely Indebted Low-Income Countries) e „SIMIC“ (Severely Indebted Middle-Income Countries). Tar ils menziunads il davos datti anc la sutdivisiun en „indebitads moderadamain“ (MIMIC) ed en „indebitads levamain“ (LIMIC).
„Severely Indebted“ vul dir che trais da quatter indicaturs surmuntan in tschert cunfin critic. „Moderately indebted countries“ èn tals che surpassan en trais da quatter indicaturs 60 % dal cunfin critic, na cuntanschan dentant betg el. Il rest vegn numnà „less indebted countries“. Ils quatter indicaturs èn (en parantesas il cunfin critic):
- la relaziun tranter la chargia dals debits ed il product social brut (50 %)
- la quota dals debits (275 %)
- la quota dals servetschs da debits (30 %)
- la grevezza da tschains dals servetschs da debits (20 %)
Per il mument èn 45 pajais classifitgads sco „severely indebted“ e 43 pajais sco „moderately indebted“. Als menziunads il davos appartegnan era intgins MIC superiurs sco la Tirchia, l’Argentinia e la Lettonia.
Ils quatter indicaturs-clav mussan problems essenzials dals pajais en svilup indebitads. Dentant è il cunfin critic da muntada centrala e perquai fermamain discutà. Durant ils onns novanta na pudeva ina part dals SILIC betg pli purtar sulet lur chargia dals debits, els èn vegnì numnads „HIPC“ (Heavily Indebted Poor Countries) ed èn vegnì integrads l’onn 1996 en in’iniziativa da sdebitaziun a l’engronda, iniziada da la banca mundiala ed il Fond monetar internaziunal: l’uschenumnada „iniziativa HIPC“. L’iniziativa HIPC extendida cumpiglia per il mument 38 pajais, dals quals èn dentant be 22 SILIC.
[editar] Cas spezials
[editar] Ils pajais ch’exporteschan ieli
L’imaginaziun dals pajais „ritgs“ ch’exporteschan ieli (per ordinari ina projecziun dals stadis ritgs e pitschens dal golf) è fallada. En ina rangaziun che resguarda sper las entradas per chau era indicaturs socials, vegnan per exempel ils stadis arabs rangads fitg mal. Grazia a lur reservas d’ieli e la politica da la OPEC han quels bain pudì registrar svilups enorms da las entradas, els n’èn dentant betg stads bun da proveder lur forzas productivas cun bains e servetschs d’impurtanza vitala. Milliardas gudagnadas cun ieli èn vegnidas impundidas per dievers nunproductivs sco per exempel il luxus u la guerra tranter l’Irac e l’Iran che ha durà otg onns. Sco ulteriur effect negativ han reschims marods, che na resguardan betg ils dretgs umans, pudì sa mantegnair a la pussanza grazia al boom dad ieli, cunquai ch’els han pudì cumprar loialitad e protecziun. Exempels spezialmain negativs en quest reguard èn la Nigeria u l’Iran. Nuscheler numna ils pajais ch’exporteschan ieli per quest motiv era „fatamorgana dal svilup“.
Ils pajais ch’exporteschan ieli giogan ina rolla speziala en la gruppa dals pajais en svilup: Els han in bain che ils pajais industrials dovran exnum. Ils stadis da l’OPEC disponan da ca. ¾ da las reservas d’ieli da tut il mund ed en il Proxim Orient sa chattan 2/3 da las reservas globalas. Qua tras resulta ina posiziun pli ferma en la politica mundiala ch’als dat detg blera pussanza politica. Ins differenziescha per quest motiv cun buna raschun ils pajais ch’exporteschan ieli dals LDC ed ils LLDC. Els han grazia a lur entradas d’ieli in potenzial per sa sviluppar che auters pajais en svilup n’han betg. Quests pajais vegnan era en l’avegnir a restar relevants per la politica mundiala en ferm cuntrast cun intgins auters pajais en svilup ch’èn crudads suenter la fin da la guerra fraida en ina „trapla da l’irrelevanza“. Ils pajais industrials dovran anc adina l’ieli dumandà e damai vegnan ils pajais ch’exporteschan ieli a mantegnair lur impurtanza strategica e geopolitica.
[editar] Novs pajais industrials
Ils novs pajais industrials (Newly Industrializing Economies) èn ina gruppa da stadis ch’appartegnan tradiziunalmain als pajais en svilup, n’han dentant betg pli lur tratgs caracteristics tipics. Perquai vegnan els differenziads dals pajais en svilup. La noziun englaisa è naschida durant ils onns settanta e sa referiva oriundamain als „stadis da tigher“ asiatics (per tudestg: „Tigerstaaten“, numnadamain la Corea dal Sid, il Taiwan, il Hongkong ed il Singapur)).
Da differentas varts (banca mundiala, OECD, Fond monetar internaziunal, Communitad europeica (CE)) èn vegnidas elavuradas durant ils ultims decennis glistas cun novs pajais industrials. Ina glista lianta dals novs pajais industrials n’exista dentant betg, lur dumber variescha tut tenor glista tranter 10 e 30. La banca mundiala ed il Fond monetar internaziunal (IWF) categoriseschan mintgamai 10 pajais sco novs pajais industrials. L’OECD perencunter definescha bler dapli pajais sco novs pajais industrials. Il ’’Bundesministerium für wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung (BMZ)’’ da la Germania e l’Uniun europeica han empruvà ensemen da far valair era indicaturs socials e politics per distinguer novs pajais industrials, n’èn dentant betg reussids a nivel internaziunal. Sin quai ha il BMZ puspè retratg sia glista che cumpigliava 30 novs pajais industrials, tranter auter era l’Ecuador ed il Nicaragua.
[editar] Pajais en transfurmaziun
Resguardads spezialmain en la classificaziun dals pajais en svilup vegnan ils anteriurs pajais socialists da l’anteriura Uniun sovietica.
Suandants motivs pretendan ina atgna gruppa da pajais:
- lur deficits da svilup han autras causas istoric-culturalas che tals da pajais en svilup tipics. Els han problems tipics durant la midada da l’economia planifitgada a l’economia da martgà.
- Els possedan in chapital uman fitg sviluppà. Dentant existan differenzas tranter ils stadis dal Caucasus, ils stadis da l’Asia centrala ed ils stadis europeics.
- Els possedan ina structura industriala differenziada, in potenzial da svilup tecnologic e sa differenzieschan en quest punct cleramain dals pajais en svilup.
- Ils stadis europeics profiteschan da lur vischinanza cun l’UE, qua tras pon els spetgar investiturs dal vest ed access al martgà da l’UE.
- La Russia è anc adina ina pussanza mundiala en il senn politic e militar, ina pussanza mundiala areguard l’energia, in commember permanent dal cussegl da segirezza da l’ONU sco era commember dals G-8.
Tar ils pajais en transfurmaziun differenziesch’ins tranter ils pajais ch’èn daventads ina part da l’emprim mund entras lur integraziun collectiva en l’UE (la Pologna, la Tschechia, l’Ungaria, la [[Slovachia], la Slovenia, la Lituania, la Lettonia, l’Estonia, la Rumania, la Bulgaria) ed ils „Newly Declining Countries“ (NDC), che restan vinavant tranter declin e sforzs per la stabilisaziun (oravant tut pajais en l’Asia centrala, per exempel l’Usbekistan).
Tscherts stadis na pon ins per il mument ni attribuir a l’ina ni a l’autra gruppa. Entras l’augment da pretschs da materias primas è l’economia en il Kasachstan ed en il Aserbeidschan creschida nominalmain fitg durant ils ultims onns. A tge gruppa che quests dus pajais vegnan ad appartegnair en futur dependa dal fatg, schebain els dovrian las entradas cun success per diversifitgar l’economia e meglierar il sistem d’educaziun. En la Georgia èn vegnidas realisadas refurmas da l’economia dapi l’entrada en uffizi da Micheil Saakaschwili ed ultra da quai profitescha il pajais da la taglia sin transit da l’oleoduct da Baku-Tiflis-Ceyhan, inaugurà l’onn 2006. La Georgia ha per finamira da daventar commembra da l’UE e da la NATO. L’Armenia ha dapi l’onn 2002 ina creschientscha economica d’ina procentuala a duas cifras. Dapi la terminaziun da l’emprima fasa da l’extensiun a l’ost s’interessa l’UE pli e pli per il Caucasus (pli exact: per la Georgia, l’Armenia e l’Aserbeidschan). En il rom da la „politica da vischinadi europeica“ (Europäische Nachbarschaftspolitik) vegnan ad esser concludids contracts da partenadi e da cooperaziun cun ils trais pajais numnads cun tutta probabilitad anc l’onn 2006.
[editar] Stadis che han disditg
Entras conflicts violents e sanguinus durant ils onns novanta è la gruppa dals stadis che han disditg sa furmada. Sco gruppa da pajais cumparan ils stadis che han disditg per la prima giada en in artitgel da Le monde diplomatique l’onn 1999. Els èn caracterisads dad in collaps cumplet da l’apparat statal en il qual il stadi (u il rest da quel) n’è betg pli abel da controllar ses territori, na porscha nagins servetschs statals pli ed in urden politic n’è betg pli visibel. Quests pajais crodan cun quai or da la domena da las teorias da svilup sco er or dal champ en vista da la politica d’agid da svilup. Ad els appartegnan surtut pajais africans sco per exempel la Republica democratica dal Congo, la Liberia, la Somalia u la Sierra Leone. Ultra da quai effectuescha il vacum dad urden exigenzas spezialas per la politica d’agid da svilup e la politica da segirezza, cun quai che las crisas da quels pajais pericliteschan il svilup e la segirezza dad entiras regiuns e finalmain da l’entir mund (terrorissem internaziunal). Sco proceder cun tals pajais n’è anc betg cler a nivel da la politica mundiala.
[editar] Remartga finala
Sco descrit en l’artitgel, hai dà durant ils ultims 50 onns numerusas classificaziuns differentas dals pajais en svilup. Intgins accentueschan facturs economics (la banca mundiala), auters emprovan da resguardar a moda cumplexa facturs socials (la classificaziun LDC da la ONU). Parallel latiers èn sa sviluppadas numerusas gruppaziuns ord motivs politics, economics u strategics (stadis da la SIS u da la OPEC). I dat anc ulteriuras gruppaziuns sco ils G-77 u il moviment dals stadis che n'appartegna betg ad in bloc politic che surpassassan dentant il rom da quest artitgel. Ina rolla speziala ha il Human Development Index (HDI) ch’è fermamain discutà e pretenda da pudair mesirar il svilup uman.
L’eterogenitad dals differents puncts da partenza per la classificaziun ed il caos da noziuns mussa ch’ils pajais en svilup èn uschè differents sco ils pajais industrials. Tut ils pajais da quest mund sa chattan insanua en il spazi tranter las noziuns nunexactas „ritg“ e „pover“. Tut tenor sch’il center da l'interess è plitost focussà a facturs economics, socials, politics u ecologics, sa mida la rangaziun dals pajais. Perquai n’èn las metodas da classificaziun dentant betg senza valita, ellas èn in agid d’orientaziun per definir tgenins pajais ch’èn en cumparaziun cun auters plitost „ritgs“ u plitost „povers“. Quai na serva betg mo ad intents da studis, mabain gida er en la pratica da la politica d’agid da svilup, cunquai ch’ils pajais donaturs e las organisaziuns multilateralas èn premurads da sustegnair cun l’agid da svilup ils pajais pli povers. Questas classificaziuns sa basan tuttas sin datas da macro e pon per quest motiv be mussar in rom da macro. Ellas na pon tuttas ensemen dir nagut davart las differenzas socialas ed economicas entaifer in pajais. Spezialmain en pajais en svilup èn las disparitads internas savens pli grondas che quellas tranter ils pajais en svilup. Il svilup è ina noziun fitg cumplexa e pli ch’ins emprova da generalisar ella e pli pauc ch’ins po declerar cun ella.
[editar] Annotaziuns e referenzas
- ↑ Exempel: Rapport en lingua spagnola davart il svilup da l’uffant en pajais en svilup (Alinea: El Subdesarrollo)
[editar] Litteratura
- Bundeszentrale für politische Bildung (BpB): Entwicklungsländer, Informationen zur politischen Bildung, Nr. 252, Bonn 1996.
- Hein, Wolfgang: Unterentwicklung - Krise der Peripherie, Opladen 1998, ISBN 3-8100-1663-2
- Hemmer, Hans-Rimbert: Wirtschaftsprobleme der Entwicklungsländer, Minca 2002, ISBN 3-8006-2836-8
- Nohlen, Dieter (Hrsg.): Lexikon Dritte Welt, Reinbek bei Hamburg 2002, ISBN 3-499-61468-5
- Nuscheler, Franz: Lern- und Arbeitsbuch Entwicklungspolitik, Bonn 2004, ISBN 3-8012-0350-6
- Todaro, Michael P.: Economic Development, Essex 2006, 9avla ediziun, Pearson Addison-Wesley, ISBN 0-321-31195-7
