Andorra la Vella
| Andorra la Vella | |||
|
|||
|
|||
| Posiziun | |||
|
|||
| Parròquia da l'Andorra | |||
| Populaziun | 23'380 (2009) | ||
| Surfatscha | 12 km2 | ||
| Spessezza | 1948 ab/km2 (2009) | ||
| Autezza | 1013 m | ||
| Fracziuns | Santa Coloma d'Andorra, la Margineda |
||
| Coordinatas | 42° 30′ 30″ N, 01° 31′ 30″ O | ||
| Numer postal | AD500 | ||
| Website | www.comuandorra.ad | ||
Andorra la Vella (pronunzia catalana [ənˈdorə lə βeʎə]) è la chapitala dal Principadi d'Andorra ed ina da las sis parròquies u vischnancas en las qualas il pajais è dividì. Cun ina surfatscha da 12 km² ed ina populaziun da 24'547 abitants l'onn 2007 è Andorra la pli pitschna ma a medem temp la pli populada da tut las parròquies. La vischnanca sa divida en trais fracziuns: Santa Coloma, l'antic aclaun la Margineda e Andorra la Vella sasez.
La citad è situada en las Pireneas, a la confluenza dals flums Valira del Nord e Valira d'Orient, che s'uneschan al flum Valira sin in'autezza da 1013 meters sur mar. Perquai vegn la citad considerada sco chapitala situada il pli aut sur mar da l'Europa.
Cuntegn |
Istorgia [modifitgar]
La data da fundaziun exacta da la citad n'è betg enconuschent; cun tschertezza è ella dentant vegnida fundada gia en temps precristians, probablamain dals Andosins. La vischnanca vegna menziunada per l'emprima giada en l'acta da consecraziun da la catedrala da La Seu d'Urgell (Catalugna) ord l'onn 839. Ella è stada la citad principala da l'Andorra dapi il 1278, l'onn da la signatura da las Pariatges - in accord tenor il qual ils uvestgs dad Urgell ed ils conts da Foix han decidì da parter la suveranitad sur la citad – perquai ch'ella ha survegnì dretgs spezialas cumpareglià cun autras citads andorranas. Intginas stradas ed edifizis èn la citad veglia dateschan anc da quest temp.
L'entschatta dal 20avel tschientaner è l'Andorra vegnida ignorada e n'era betg part dal tractat da Versailles. Suenter scumbigls politics ed ina tentativa d'in culp da stadi da retg Boris I, è sa sviluppada plaunsieu ina democrazia leva.
L'onn 1978 è la vischnanca dad Escaldes-Engordany sa distatgada dad Andorra la Vella.
Il 1993 ha la prima constituziun dal pajais stabilì ina democrazia parlamentara en la quala las trais pussanzas (executiva, legislativa e giudicativa) han lur sedias ad Andorra la Vella.
Andorra la Vella ha candidà sco lieu d'occurrenza dals gieus olimpics d'enviern dal 2010, il 21avels en l'istorgia moderna dals gieus, ma n'è betg vegnì tschernì. Ils gieus han gì lieu a Vancouver en il Canada.
Populaziun [modifitgar]
Tenor la dumbraziun dal pievel da l'onn 2007 dumbra Andorra la Vella 24'547 abitants. La populaziun sa cumpona da 43% Spagnols, 33% Andorrans, 11% Portugais e 7% Franzos sco era intginas autras minoritads.
| Svilup da la populaziun | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Onn | 1865 | 1947 | 1965 | 1981 | 1985 | 1988 | 1995 | 2000 | 2005 | 2007 | |
| Abitants | 1.100 | 1.975 | 8.833 | 14.783 | 17.201 | 19.566 | 21.984 | 20.845 | 23.587 | 24.574 | |
La citad dad Andorra la Vella furma ensemen cun las parròquies dad Escaldes-Engordany en l'ost e Sant Julià de Lòria en il sid in'aglomeraziun urbana cun dapli che 40'000 abitants. Questa aglomeraziun s'extenda en direcziun longitudinala lung il trassé dal stradun.
Economia [modifitgar]
L'industria principala è il turissem. Auters secturs impurtants èn il commerzi ed il sistem da bancas en il qual ins na paja betg taglias (ma ussa datti ina taglia da 4% numnà ISI), in factur ch'attira investiziuns da l'ester. Plinavant vegnan producids mobiglias, tubac e cognac.
Attracziuns turisticas [modifitgar]
Il bajetg il pli remartgabel dad Andorra la Vella è la Casa de la Vall, ch'è vegnida erigida en il 16avel tschientaner tempriv e che serva dapi l'onn 1702 sco domicil dal Cussegl General (il parlament da l'Andorra).
La baselgia parochiala è consecrada a Son Steffan (Sant Esteve) e conserva l'apsida ed il clutger romanics dal 11avel tschientaner.
En il sid da la citad chatt'ins la baselgia romanica da Santa Coloma cun in clutger radund.
Citads partenarias [modifitgar]
- Valls, Catalugna, Spagna – dapi ils 2 da favrer 1967[1]
- Foix, Midi-Pyrénées, Frantscha[1]
- Sant Pol de Mar, Catalugna, Spagna – dapi ils 24 da fanadur 2010[2]
Referenzas [modifitgar]
- ↑ 1.0 1.1 Valls-Andorra-Foix: els lligams històrics, culturals i gastronòmics en Informatiu comunal. núm. 06/2010, p. 16 (datoteca PDF, 7,90 MB)
- ↑ Andorra la Vella i Sant Pol de Mar oficialitzen el seu agermanament en Diari d'Andorra, 24 da fanadur 2010, clamà ils 19 da settemper 2010
| Quest artitgel è vegnì scrit d'in student da la lingua rumantscha e pudess cuntegnair sbagls d'ortografia e da grammatica. |
| Chapitalas stadis d'Europa | |
|
Amsterdam · Andorra la Vella · Athen · Belgrado · Berlin · Berna · Bratislava · Brüssel · Bucarest · Budapest · Chişinău · Citad dal Vatican · Copenhagen · Dublin · Helsinki · Kiev · Lisbona · Ljubljana · Londra · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monaco · Moscau · Nicosia · Oslo · Paris · Podgorica · Prag · Reykjavik · Riga · Roma · San Marino · Sarajevo · Skopje · Sofia · Stockholm · Tallinn · Tirana · Vaduz · Valletta · Varsovia · Vienna · Vilnius · Zagreb |
|
