Senn da la vita

Ord la Wikipedia

Midar tar: navigaziun, tschertga
Hamlet a la tschertga dal senn cun la chavazza da Yorick

Il senn da la vita è la muntada che mintga uman dat a sia vita. El è l’„interpretaziun da la relaziun tranter l’uman e ses ambient “ (P. Tiedemann). La dumonda sco tala davart il senn individual da la vita vegn tschentada pir a la fin dal 19avel tschientaner e quai en il rom da la filosofia „ populara“.

I dat nundumbraivlas respostas a la dumonda davart il „senn da la vita “. Savens sa basan ellas sin persvasiuns religiusas u filosoficas. Sch’i manca ina resposta ch’è generalmain valaivla, po quai esser nuncuntentaivel u in fatg engrevgiant.

Bleras malchapientschas resultan dentant simplamain perquai che las expressiuns senn e vita na vegnan betg definidas cler e net. I vegn savens pretendì che la resposta a la dumonda davart il senn da la vita correspundia ad in tschert intent, al qual ins deditgescha la vita, u ad ina tscherta finamira ch’ins vul cuntanscher.

Cuntegn

[editar] Il problem

Per ch’ins possia insumma discurrer da quai ch’è manegià cun il „senn da la vita“ sto questa expressiun l’emprim vegnir limitada e sclerida linguisticamain. Il pled „senn“ è in’expressiun equivoca; ins la po chapir u sco expressiun cun in senn teleologic u simplamain sco expressiun linguistica („senn“: il cuntegn da quai che vegn ditg). Questas differentas muntadas dal pled senn ston ins adina resguardar. Era l’expressiun „vita“ sto vegnir sclerida: en quest connex munta „vita“ sulettamain l’existenza dal singul individi. Da questa muntada sto vegnir distinguì il fenomen biologic „vita“ (cump. princip antropic).

[editar] Motivs per la dumonda davart il senn

Apparentamain è mo l’uman abel da far patratgs davart il senn da la vita. Gia la filosofia antica ha constatà che l’uman è evidentamain la suletta creatira enconuschenta che ha sviluppà ina lingua e che dispona da l’intelletg (zoon logon echon). Questas abilitads èn las premissas per pudair reflectar davart l’atgna existenza e davart il senn da questa.

Per bleras persunas n’è la dumonda davart il senn da la vita betg relevanta, uscheditg che la moda da viver n’è betg dubiusa u problematica. Savens crodan persunas en ina crisa existenziala, sche eveniments – sco p.ex. dischillusiuns, disgrazias u sfidas d’ina nova part da la vita – na pon betg pli vegnir integrads en in concept ch’era raschunaivel fin en quel mument. Per consequenza cumenzan u cuntinueschan las persunas pertutgadas a sa dumandar tge ch’il senn da la vita saja. Ellas sa tschentan per exempel dumondas sco “tge ma fa cuntenta/cuntent?” ubain “da tge patesch jau?”).

[editar] Metasenn

In problem fundamental areguard dumondas en connex cun il senn da la vita è l’abilitad – ch’è da princip adina avant maun – da l’intelletg uman da metter en dumonda mintga conclusiun ubain l’abilitad da pudair midar teoreticamain ad infinitum la perspectiva (cump. relativissem). Perquai po la resposta vegnir tschertgada en perpeten (cump. regress infinit) ed ins ha l’impressiun ch’i saja impussibel da respunder la dumonda – u almain betg da la respunder definitivamain (Thomas Nagel). Intginas respostas na pon strusch u schizunt insumma betg vegnir crititgadas cun arguments raziunals entaifer lur agen sistem pervi da lur caracter dogmatic u pervi da strategias immunisantas. Er intginas teorias ideologicas na demussan strusch ina mancanza teoretica u almain betg ina mancanza pesanta. Ins po dentant valitar talas teorias cun agid da criteris externs.

La dumonda problematica – che po finir en ina regressiun infinita – è: pertge na sa dumonda betg la gronda part da las persunas che tschertga il senn, tge ch’è il senn da sa dumandar davart il senn? Pertge insumma sa dumondan blers umans tge ch’è il senn da lur vita? Daco han tants umans il ferm desideri da respunder questa dumonda? Tge acquistain nus, u tge perdain nus, sche nus pudain respunder questa dumonda? Fai insumma senn d’investir tant temp e tanta lavur mo per schliar quest „engiavin“? Da l’autra vart èsi cler, pertge che questa dumonda vegn tschentada: sch’ins sa dumonda davart il senn munta quai ch’el è ì a perder — senza questa „perdita“ (Heidegger) na sa tschentass questa dumonda gnanca; il senn da mintga dumonda è quel da chattar la resposta cunvegnenta.

[editar] Reacziuns sin la dumonda davart il senn

[editar] Reacziuns negativas

Sch’ins dumonda suenter il senn da la vita na ston ins betg exnum chattar ina resposta positiva. Tenor differentas teorias psicologicas prefereschan bleras persunas da supprimer talas dumondas. Ellas guntgeschan ina confruntaziun cun questa dumonda, ed uschia la finala era cun sasezzas. Uschia „funcziunan“ ellas en il mintgadi senza ch’ellas dessan en egl, ellas èn dentant – sco la filosofia da l’existenza di – inveritablas (Martin Heidegger). Quai vul dir ch’ellas n’èn betg sa decididas per ina moda da viver autentica.

In’autra reacziun pussaivla è il cinissem. Persunas èn cinicas, sch’ellas resentan in grond spazi vit, perquai ch’ellas na chattan nagin senn. Ellas suppriman dentant lur dolur e vivan mo pli perquai che las circumstanzas las sforzan da viver e perquai che l’instinct da conservar sasez cumonda quai ad ellas (Peter Sloterdijk).

Sch’ina persuna na chatta betg, resp. na vesa betg (pli) il senn da sia vita, èsi pussaivel ch’ella sa [[desperaziun|desperescha] – uschia l’avis da Kierkegaard. Sch’ina persuna reagescha en questa moda, poi esser ch’ella perda tut la speranza. Ella po daventar depressiva, na po betg pli esser abla da viver, po snegar u refusar la vita e quai a moda cronica u acuta u ella po sa prender la vita.

I dat dentant era in puntg da vista different: cunzunt ils existenzialists – in dad els è per exempel Albert Camus che taxescha la vita da princip sco absurda– èn da l’opiniun che la vita sco tala n’haja nagin senn (quai che na po vegnir valità a priori ni sco bun ni sco nausch). Sco quai che Camus exemplifitgescha en Der Mythos von Sisyphos na cuntradia questa opiniun betg exnum ad ina affirmaziun da la vita e dal cletg da l’uman. L’uman possia chattar ses cletg gist grazia a las stentas infinitas d’evitar in mund absurd.

Günther Anders s’exprima en moda in pau pli differenziada. En il chaptiel Die Antiquiertheit des Sinns en il segund volum da ses capodovra Die Antiquiertheit des Menschen sa dumonda el: "Pertge presupponis Vus insumma che la vita stoppia u pudessia, ultra dal fatg ch’ella exista simplamain, anc avair ina qualitad supplementara – quai che Vus numnais senn?" (p.369)

En l’ovra Negative Dialektik caracterisescha Theodor W. Adorno la dumonda davart il senn da la vita sco ina da las sulettas, en la quala las categorias da la metafisica vivan vinavant en il mund suenter il holocaust. L’objectivitad che questa dumonda pretendia, cuntradia dentant bunamain a mintga resposta che stuess l’emprim vegnir formulada ed affirmada subjectivamain. La dumonda sco tala saja in sintom per in mund che na fetschia objectivamain nagin senn, en il qual il senn per la vita subjectiva ed individuala manchia. L’esser uman possia mo vegnir curà da la videzza resentida, sch’il princip ch’è responsabel per la refusa vegnia dismess objectivamain. I na dettia nagina guariziun, sche l’uman veglia adina mo ademplir in senn.

[editar] Reacziuns positivas

Sch’ins sa confrunta cun il senn da l’atgna vita pon ins dentant era quintar cun respostas positivas. La premissa per pudair respunder individualmain la dumonda davart il senn da la vita è u la presumziun che l’uman disponia d’ina tscherta libertad per pudair determinar sez il senn da l’atgna vita, u che l’uman possia tscherner tranter tschertas pussaivladads che per exempel Dieu ha mess a disposiziun.

La plipart da las teorias religiusas sa fatschentan cun la dumonda davart il senn da la vita. Savens resulta quel da las vardads fundamentalas da la religiun respectiva a moda lianta e logica.

Intginas instituziuns pretendan la suveranitad areguard la dumonda davart il senn da la vita e cumondan tge dretgs e tge obligaziuns che mintga singul ha. Ina tala situaziun poi era dar (en il senn il pli vast) en cuminanzas ed en stadis totalitars e socials.

Da princip po l’uman vesair in senn u dar in senn a mintga situaziun da sia vita, uschè ditg ch’el n’ha betg pers la schientscha (Viktor Frankl). Ina decisiun en cumplaina libertad pon ils blers dentant mo prender lura, sche lur basegns fundamentals èn satisfatgs (Abraham Maslow). Sch’ina persuna patescha fom, said, dolur, sch’ella sto temair u vegn tegnida en fermanza, euv., po il senn da la vita ir spert en emblidanza. Ins na dastga dentant betg confunder la satisfacziun dals basegns umans cun la determinaziun u cun la scuverta dal senn ch’èn da princip independentas da questa.

Sch’ins tschertga il senn da l’atgna vita, pon esser en il center cunzunt la satisfacziun da basegns corporals, materials, socials e spiertals. Sco senn da la vita po per exempel vegnir considerà il sforz d’obtegnair u da mantegnair la pussanza, d’augmentar il possess u la stima, da segirar la reproducziun, d’avair ina relaziun cun in partenari che cuntenta u da pudair realisar sasez. In auter basegn è forsa l’enconuschientscha spiertala u il svilup persunal.

Il senn da la vita po era vegnir chattà cun agid dals conumans, u pli general, cun agid da l’ambient. En il cas concret sa tracti per exempel d’agid en il vast senn dal pled: dar vinavant savida u abilitads, esser solidaric en il mintgadi u s’engaschar a moda sociala u politica. Savens s’orientescha l’agir tenor in ideal (p.ex. amur u giustia).

Sch’il senn da la vita na vegn betg tschertgà sulettamain en las interacziuns da l’uman cun ses ambient, po la resposta dal senn da la vita era vegnir chattada sin via filosofica u spirituala. Dumondas che concernan il senn u l’origin da tut l’esser (ontologia) giogan en quest connex ina rolla impurtanta. Probablamain stattan en il center la speranza da vegnir resveglià spiritualmain u da pudair s’unir cun l’absolut resp. cun Dieu. Quai po esser la motivaziun per studegiar per exempel filosofia, per entrar en ina tscherta cuminanza religiusa, per sa decider per ir ina via spirituala u per suandar in exempel spiritual.

[editar] Respostas da la filosofia

Las concepziuns davart il senn da la vita ch’èn vegnidas exprimidas en l’istorgia da la filosofia vegnan consideradas sco sco represchentativas per las ideas na-religiusas. I suondan intginas respostas ch’èn vegnidas dadas en il decurs dal temp a la dumonda davart il senn da la vita.

[editar] Antica e temp medieval

La filosofia da l’antica considerava cunzunt l’acquist da la beadientscha (eudaimonía) sco senn da la vita. Quella vegniva stimada en general sco il bain il pli custaivel ed il pli giavischaivel. Cunzunt la definiziun da beadientscha e las instrucziuns per cuntanscher quella sa differenziavan dentant da scola a scola.

Tenor Platon consista l’olma immortala da trais parts: da la raschun, dal curaschi e da las instincts. L’uman po mo esser cuntent, sche questas trais parts da l’olma èn equilibradas e na cuntradin betg ina a l’autra.

Per ses scolar Aristoteles n’è la beadientscha betg in stadi static, mabain in’activitad permanenta da l’olma. L’uman po chattar la beadientscha cumplaina mo cun viver a moda contemplativa (bios theoretikos), quai vul per exempel dir cun filosofar respectivamain cun perscrutar.

Empè da la beadientscha considerescha il stoicissem la virtid sco centrala. Sulettamain quellas e quels che vivan en armonia cun l’urden dal cosmos, senza affects, senza giavischs, senza passiuns e senza pretensiuns a l’agen destin, pon cuntanscher il stadi final da l’„apathia“. Questa insensibilitad per las lunas da la vita, la quietezza stoica, portia la vaira fortuna.

Per Epikur è il senn da la vita la quaida (cunzunt la quaida na-sensuala). La satisfacziun moderada dals basegns fundamentals furma per el la basa per ils plaschairs interns dal spiert e da l’olma ch’èn fitg giavischaivels. Per cuntanscher beadientscha ston ins sa deliberar da la tema e da la dolur. El cusseglia era da sa retrair da la publicitad e da sa radunar mo cun paucs amis.

Durant il temp medieval dominavan en l’Europa las ideas dal cristianissem. Sulettamain quellas pudevan porscher respostas a la dumonda davart il senn da la vita. Durant il temp medieval tardiv è sa spustà l’accent dal senn da la vita che s’orientava fin lura plitost tenor il collectiv ad in senn da la vita che s’orientava plitost tenor l’individi. Ins vuleva cuntanscher la finamira individuala gia durant la vita cun suandar Cristus e cun s’unir misticamain cun Dieu. Simplifitgà fermamain era il senn da la vita durant il temp medieval da cuntanscher la vita perpetna, pia da s’unir cun Dieu en perpeten.

[editar] Temp modern

Er al cumenzament dal temp nov s’orientava ina gronda part dals umans anc adina tenor la ductrina cristiana. Pir ils illuminists han cumenzà a metter en dumonda questa mentalitad devoziusa che sa fidava da las tradiziuns e da l’autoritad. Empè da sa fidar tschorvamain da las instituziuns profanas u clericalas dueva l’uman puspè duvrar ses agen intelletg (sapere aude!) e surpigliar la responsabladad per sia atgna vita.

Immanuel Kant crititgescha ils maletgs convenziunalas dal cletg. Quels sa basavan numnadamain sin l’idea che mintgin saja in subdit da las fluctuaziuns nunprevisiblas da ses instincts, da ses basegns, da sias disas e da sias predilecziuns. El postulescha che l’uman duaja sa suttametter da libra voluntad a leschas da la morala (imperativ categoric). Uschia possia l’uman viver a moda autodecisiva (autonoma), raschunaivla ed uschia almain cuntanscher cuntentientscha.

Er il determinissem ha influenzà la debatta davart il senn da la vita. Ils determinists èn da l’idea ch’in stadi dal mund determineschia ensemen cun las leschas da la natira tut ils stadis dal mund ch’al suondan. Intgins filosofs eran da l’opiniun che quai impedeschia l’existenza da la libra voluntad. Sch’il decurs dal mund saja gia prescrit, na possian ins betg pli sa decider per in’acziun. Uschia daventia il senn da la vita ina farsa. La finala na possian ins betg sa decider sez per in „senn“ e procurar che quel giaja en vigur.

Arthur Schopenhauer accentuescha en sia concepziun filosofica che la vita saja marcada dal princip da la voluntad. Questa voluntad n’è betg ina voluntad individuala, mabain in princip fundamental metafisic che sa manifestescha en tut ils fenomens enconuschents sco resultat dal desideri inconscient e senza finamira da la voluntad. Per Schopenhauer munta quai il medem sco suffrir, perquai ch’il vulair da l’uman na possia betg vegnir cuntentà duraivlamain. Mo il daletg estetic, l’approfundaziun en l’art ed en la musica possia deliberar l’uman da la suffrientscha ed al transferir en in stadi dad intuiziun spira.

[editar] Moderna

Friedrich Nietzsche parta d’ina idea dal tuttafatg differenta. L’uman haja l’incumbensa da stgaffir in tip d’uman pli sviluppà: il superuman. Quel duai esser dir e n’avair nagina cumpassiun ni cun sasez ni cun auters. Ses senn da la vita è da furmar cun agid da sia vita e cun agid da l’umanitad in’ovra d’art.

Il senatur american Alben W. Barkley visita il champ da concentraziun Buchenwald ils 24 d’avrigl 1945.

L’existenzialissem è s’occupà intensivamain cun la problematica en connex cun il senn da la vita. Il punct central furma l’enconuschientscha che mintga uman po eleger e decider libramain tge ch’el vul far cun sia vita. L’uman vegn „bittà“ en il mund e sto sa definir sez. Quai munta che l’uman n’è nagut auter che quai ch’el fa da sasez. El concepescha trasor novas skizzas, tenor las qualas el viva alura. Questa libertad munta dentant era da surpigliar il burdi che la responsabladad per sasez e per ses agir han per consequenza. Nagin’autra instanza pli auta po numnadamain esser ina stgisa per l’agen agir.

Per la [[filosofia analitica], sco per exempel las ideas da Wittgenstein, n’èsi betg cler tge status che directivas areguard tge ch’ins duai far e tge betg pon avair. La dumonda davart il senn da la vita na tutga betg pli al repertori da la filosofia analitica. Tenor ils represchentants da questa teoria fa quella dumonda filosofica part da las decisiuns individualas e sparta uschia il champ da la vita da quels champs, en ils quals la filosofia po – tenor sia opiniun – respunder dumondas.

[editar] Temp actual

Attatga d’ina bumba atomica a Hiroshima ils 6 d’avust 1945

Tema da l’extincziun da l’umanitad per consequenza d’ina guerra mundiala, la fin dal progress, la destrucziun da l’ambient che vegn pli e pli visibla, la profezia admoninta areguard la fin dal svilup e la supressiun dal sistem da valurs (sco durant il holocaust) han evocà en il decurs da la segunda mesadad dal 20avel tschientaner in fenomen social ch’è savens vegnì numnà crisa dal senn generala. Era posiziuns scepticas èn adina daventadas pli impurtantas. Uschia era per exempel Émile M. Cioran da l’idea sceptica che la „vita fineschia senza in resultat“. Ils arguments da questa teoria che metta en dubi mintga senn da la vita che pudess eventualmain vegnir en dumonda pericliteschan l’uman da sa desperar dal tuttafatg.

Schebain las [scienza natirala|scienzas natiralas]] na s’occupan da princip betg da dumondas areguard il senn da la vita, datti tuttina emprovas da deducir da lur resultats conclusiuns per pudair respunder talas dumondas.

Il hedonissem modern accentuescha – sco successur da l’utilitarissem e dal hedonissem classic – l’experientscha ed il desideri dal gust sensual. Il senn da la vita saja da cuntentar basegns. Ins tschertgia a moda activa ed intensiva sentiments da gust intensivs, attractivs ed empernaivels ed emprovia sche pussaivel d’augmentar quels. Sche l’individi scuntra gust e disgust, duai il resultat total esser mintga mument positiv.

[editar] Respostas da las religiuns

Las differentas religiuns respundan la dumonda areguard il senn da la vita fitg differentamain. I suondan curtas explicaziuns simplifitgadas. Las alineas descrivan mintgamai la vista da la religiun respectiva.

[editar] Hinduissem

Il hinduissem pussibilitescha pliras vias e na conuscha ni ina figura ch’ha fundà la religiun ni ina Sontga Scrittira ch’è canonisada e generalmain valaivla. Las ideas filosoficas han per part differents concepts areguard la vita, la mort ed il spendrament. Gist uschè differents èn ils concepts che pertutgan il senn da la vita. Per blers è il senn da la vita da viver per vita duranta tenor las 'quatter finamiras da la vita' tradiziunalas: artha (bainstanza), kama (desideri), dharma (obligaziun, morala) e moksha (spendrament). Per ils aderents da la ductrina advaita monistica munta moksha da s’unir cun la „schientscha cosmica“ en ils brahman. Per ils aderents da la ductrina dvaita è l’amur per Dieu (Bhakti) centrala. Per els munta il spendrament dad esser unids en perpeten cun Dieu.

[editar] Giudaissem

La religiun gidieua sa basa sin las tradiziuns religiusas dal pievel gidieu. En il decurs da l’istorgia dal giudaissem èn sa sviluppads ina retscha da princips da basa religius ch’ils Gidieus ston suandar pli u main, sch’els vulan far part da la cuminanza religiusa e viver tenor las ideas da la cardientscha gidieua.

Per il giudaissem è il senn da la vita da resguardar las leschas divinas, per exempel la veneraziun da Dieu ed il respect da sia voluntad. Las reglas ed ils cumandaments divins („mitzwa“) èn rimnadas en il tanach che vegn discutà ed interpretà en il talmud ed en il midrasch.

[editar] Budissem

Tenor quai che vegn raquintà era Siddhartha Gautama, il fundatur dal budissem che viveva avant circa 2500 onns, il figl d’in prinzi ritg ch’abitava en in palazi, che n’aveva nagins quitads e ch’era lunsch davent da tut las malempernaivladads. El sa defenda cunter questa isolaziun. Sco giuven adolescent vegn el da mitschar e cura ch’el sto sa confruntar cun la realitad inevitabla da la suffrientscha („dukkha“) e cun la mort sa percorscha el che la vita ch’el aveva manà fin ussa n’aveva nagin senn. El sa decida da tschertgar ina via per superar la suffrientscha e chatta la soluziun grazia a la meditaziun. Sias stentas per vegnir spendrà al dattan l’intuiziun (bodhi „resvegl“) per vesair ils motivs per la suffrientscha e la via per sa deliberar da questa.

Per il vegl budissem è il senn da la vita da pudair mitschar da la circulaziun da la reincarnaziun en il samsara cun entrar en il nirvana e da sa stidar dal tuttafatg [1] – quai che munta logicamain era che la dumonda davart il senn da la vita vegnia stidada en quel mument. Tenor la ductrina budistica fa tut quai ch’ins fa durant la vita suffrir. L’engurdientscha da viver, d’avair pussanza e d’avair gust èn la raschun per quai. Mo sch’i reussescha a la creatira da stgatschar questa engurdientscha po ella superar la suffrientscha [2].

En il decurs dal lung svilup dal budissem èn sa sviluppadas numerusas scolas e numerusas tendenzas ch’applitgeschan per part metodas fitg differentas per sa deliberar da la circulaziun da la suffrientscha. L’idea cuminaivla da tut las tradiziuns budisticas è l’uschenumnada „senda octupla nobla“.

Las scolas pli tardivas dal budissem da mahayana n’accentueschan en emprima lingia betg il spendrament da l’atgna persuna cun entrar en il nirvana, ellas pretendan l’existenza ideala dad in bodhisattva che gida l’emprim in’autra creatira da sa deliberar da la circulaziun avant ch’ella sezza passia en il nirvana.

[editar] Cristianissem

Anghels accumpognan in’olma enta parvis

Il cristianissem è vegnì fundà dals apostels ch’han annunzià la nova da Jesus da Nazaret en l’evangeli. Sco quai ch’i vegn ditg era el il figl da la purschella Maria, la dunna da Joseph, in mastergnant gidieu. Sco figl da Dieu e sco Messias ha el annunzià il reginavel da Dieu e spendrà ils umans dal putgà e da la mort cun murir voluntarmain vi da la crusch e cun sia resurrecziun da mort en vita. Grazia a questa unfrenda pon ils umans quintar cun la remischun da lur putgads sch’els crain en Dieu ed en sia cuminanza.

Per il cristianissem è il senn da la vita da tgirar questa cuminanza cun Dieu e cun il conuman tant durant la vita sco suenter la mort. Ins sto dentant viver en amur, far (penetienza) e crair en il spendrament tras Jesus Cristus sco quai ch’el vegn descrit en la Bibla. Suenter il batten cumenza la vita liberada dal putgà e da la mort. La vita cristiana cuntinuescha cun far oraziun, cun ils sacraments e cun far bunas ovras.

[editar] Islam

L’islam è vegnì fundà da Mohammed ch’è naschì sco figl d’in martgadant en la Arabia Saudita dad ozendi. Sco quai ch’i vegn raquintà al è cumparì l’archanghel Gabriel ch’ha surdà ad el ils vers dal Coran. L’islam vesa sasez sco la successiun e l’accumpliment da la palentada gidieua e cristiana.

Per l’islam è il senn da la vita da servir ad Allah ed uschia vegnir remunerà il di dal giuvenessendi cun l’entrada en il parvis divin grazia a bunas ovras. Per cuntanscher il parvis ston ils cartents tranter auter crair ferm en Dieu ed en sia providientscha, surmuntar nauschas caracteristicas ed ideas falladas, agir cun responsabladad, defender la giustia e far bunas ovras.

[editar] Speculaziuns da la teleologia e da la filosofia natirala

Per Teilhard de Chardin e Frank Tipler ha l’evoluziun da l’univers in senn teleologic. La fin da l’univers numnan domadus il punct omega.

En las lavurs da caracter filosoficnatiral da Teilhard de Chardin scrittas enturn l’onn1930 è la vita in process creativ en il cosmos che vegn adina pli e pli organisà. Per questa organisaziun procura Dieu. La finamira da quest svilup è l’amur absoluta ch’è vegnida anticipada da Jesus Cristus. L’„energia radiala“ da l’evoluziun – e cun quella era l’umanitad – mainan la finala al „punct omega“. Il senn da la vita da mintga singul è pia da participar al svilup da l’„amur absoluta“.

Il cosmolog Frank J. Tipler publitgescha il 1994 ina sumeglianta idea che sa basa sin la teoria dal punct omega. El postulescha ch’il senn da la vita saja da stgaffir la divinitad perfetga en il decurs da l’istorgia dal cosmos. Tenor questa teoria è Dieu tant finamira sco origin da l’evoluziun da l’univers. A chaschun dal big crunch lascha Dieu levar da mort en vita or d’Agape l’univers e tut las creatira ch’han existì insacura e ch’el ha amà virtualmain sco perfetgas simulaziuns „guaridas“. Il senn d’ina singula vita è pia da participar a l’evoluziun da la cultura umana en l’univers.

[editar] Vista da la teoria dals sistems sociologica

Tenor Niklas Luhmann è il senn il med universal per la morfogenesa da sistems socials e da sistems psichics.

Sistems fisics, socials e psichics furman models. Els dovran in medium per la morfogenesa. Per ils sistems fisics è la materia, cun la quala la fisica s’occupa, in medium universal per furmar ils models. Per ils sistems socials e psichics è il senn il medium universal per furmar ils models.

Ils models ch’il senn (medium) po furmar èn per exempel tut ils concepts dal senn, tut las dumondas e tut las respostas en connex cun il senn.

En il medium dal senn existan models pussaivels (che n’èn anc betg actualisads) e models actualisads (models ch’èn effectivamain realisads). Sistems socials sentan questas differenzas ed ageschan cun eleger models pussaivels (selectar). Uschia daventan ils models selectads en questas situaziuns models actualisads. Las differenzas tranter models pussaivels ed actualisads pussibiliteschan che sistems socials pon insumma sentir ed agir. Il senn sto esser medium per che tut quai saja insumma pussaivel.

[editar] Respostas umoristicas

I dat bleras respostas umoristicas a la dumonda fundamentala dals umans:

[editar] Funtaunas

  1. ↑ Gautama Buddha: Dígha Nikáya (DN 16), Maháparinibbána Sutta
  2. ↑ Gautama Buddha (überliefert): Dígha Nikáya (DN 22), Mahásatipatthána Sutta

[editar] Litteratura

  • Jürgen August Alt: Wenn Sinn knapp wird. Über das gelingende Leben in einer entzauberten Welt. Campus, Frankfurt a. M. u. a. 1997, ISBN 3-593-35684-8 (discussiun da differentas purschidas da senn istoricas e modernas)
  • Julian Baggini: Der Sinn des Lebens. Philosophie im Alltag, Piper, Minca 2005, ISBN 3-492-04686-X (il senn da la vita vegn discutà a maun d’exempels fitg actuals)
  • Viktor Frankl: Der Mensch vor der Frage nach dem Sinn. Eine Auswahl aus dem Gesamtwerk. 17. ediziun, Piper, Minca 2004, ISBN 3-492-20289-6 (La logoterapia s’occupa spezialmain da la dumonda davart il senn da la vita)
  • T. Metz: Recent Work on the Meaning of Life, Ethics 112 (2002), 781–814.
  • Terry Eagleton: Der Sinn des Lebens. Ullstein, Berlin 2008, ISBN 978-3-550-08720-2
  • Christoph Fehige, Georg Meggle, Ulla Wessels (eds.): Der Sinn des Lebens. 5avla ediziun. Dtv, Minca 2002, ISBN 3-423-30744-7 (Survista excellenta da texts da funtaunas impurtants)
  • Hartmut Gese: Die Frage nach dem Lebenssinn. Hiob und die Folgen, en: Alttestamentliche Studien, Tübingen 1991, pp. 170-188
  • Beatrix Gotthold, Christian Thies (eds.): Denn jeder sucht ein All. Vom Sinn des Lebens. Reclam, Leipzig 2003, ISBN 3-379-20048-4 (Rimnada dals pli differents texts areguard il tema dal senn da la vita)
  • Bernulf Kanitscheider: Auf der Suche nach dem Sinn Insel-Verlag, Frankfurt a. Main, Leipzig 1995.
  • Peter Lauster: Der Sinn des Lebens Econ, Düsseldorf, u. a. 1991 ISBN 3-430-15911-3
  • *Werner Schaeppi: Braucht das Leben einen Sinn? Empirische Untersuchung zur Natur, Funktion und Bedeutung subjektiver Sinntheorien. Rüegger, Turitg u. a. 2004, ISBN 3-7253-0774-1 (Teorias individualas davart il senn da la vita)
  • Manfred Spitzer: Vom Sinn des Lebens: Wege statt Werke. Schattauer 2007, ISBN 978-3-7945-2563-8
  • Paul Tiedemann: Über den Sinn des Lebens. Die perspektivische Lebensform. WBG, Darmstadt 1993, ISBN 3-534-12030-2 (Sistematica da differents tips da concepts da senn)

[editar] Colliaziuns

Da "http://rm.wikipedia.org/wiki/Senn_da_la_vita"
Utensils persunals