Surmiran
Surmiran è in dals idioms rumantschs e vegn discurrì en il Grischun central, numnadamain en il Surmeir.
L'intschess surmiran cumpiglia la vallada dal flum Gelgia (Surses) e las parts rumantschas da la Val d'Alvra (Sotses). La situaziun dialectala correspunda e quella geografica ed uschea differenziaschan ins tranter ils dialects da Surses ed il dialects da Sotses. Dialects particulars, ch'èn dentant fermamain periclitads, vegnan discurrids a Bravuogn ed a Beiva. Il bargunsegner (rumantsch da Bravuogn) demussa dasper sias atgnas caracteristicas er elements dal puter, damai che Bravuogn è vegnì refurmà davent da l'Engiadin'ota ed ha introducì il puter sco lingua uffiziala e d'alfabetisaziun. Ina situaziun cumparabla hai en il passà er dà en la vischnanca limitrofa Filisur (Filisour) ch'è daditg germanisada. Il bivian (rumantsch da Beiva) è influenzà dal dialect bregagliot (bargajot) da la Val Bregaglia e dat perditga per l'istorgia linguistica multifara da la vischnanca «agl pè da Set e Gelgia». Er il dialect da Murmarera, ch'è sin il precint da svanir, preschenta tratgs communabels cun il puter ed il bergagliot.
Colliaziuns [modifitgar]
|
|
|
|---|---|
| Glista da las linguas retoromanas e lur idioms resp. gruppas dialectalas principalas per variantas senza idioms. Dialects regiunals e locals èn descrits en ils artitgels respectivs. | |
| Rumantsch dal Grischun (u ladin occidental) | |
| Renan | sursilvan · central: sutsilvan · surmiran |
| Ladin | vallader · jauer · puter |
| Ladin da las Dolomitas (u ladin central) | |
| Brixino-tirolais | badiot e marou · gardenes · fassan · fodom · ampezzan · ladin da la Rocia |
| da Belluno | cadorin · comelican · agordin · zoldan |
| dal Noce | nonais · solander |
| Furlan (u ladin oriental) | |
| Dialects vivs | central · carnic · occidental · gorizian |
| Dialects morts | tergestin · muglisan |