Chantun Tessin
| Tessin | |
|
Vopna dal Tessin |
|
|
Il chantun en la charta da la Svizra |
|
| Chapitala | Bellinzona |
| Surfatscha | 2'812 km² |
| Populaziun | 336'943 (2011) |
| Entrada en la Confederaziun | 1803 |
| Abreviaziun | TI |
| Linguatgs | talian |
|
Charta dal Tessin |
|
La republica ed il chantun Tessin (talian: Ticino) è in chantun da la Svizra. Sco Genevra, Neuchâtel, e Giura, quest chantun dir republica a ella sezza, ina part da la Confederaziun Svizra.
Cuntegn |
Geografia [modifitgar]
Il chantun Tessin sa chatta en il sid da la Svizra. Il chantunt è quasi dal tuttafatg circunda per l'Italia che giascha en il ost, il vest ed il sid. En il nord giaschan il chantuns dal Vallais ed il Uri, ed en il nordost dal chantun, giascha il Grischun.
Sia surfatscha è da 2,812 km², dal qual trais quarts èn considerà productiv. Guauds cuvreschan in terz dal territori, però era ils lais Maggiore e Lugano cumponan ina part considerabel dal chantun.
- Pli aut culm: Piz Valragn (3402 m.s.m.)
- Punct il pli bass: Lago Maggiore (193 m.s.m)
Il Monte Ceneri parte il chantun Tessin en duas parts: il Sopraceneri, al nord ed il Sottoceneri al sid.
Lais [modifitgar]
- Lago Maggiore (Verbano), nord dal Tessin (Sopraceneri)
- Lai da Lugano (Ceresio), sid dal Tessin (Sottoceneri)
- Lai da Como, (Lario), sid dal Tessin (Sottoceneri), malgrà che il lai na fatg part da la svizra, la batschida dal lai fa part da la Svizra.
Politica [modifitgar]
Legislativa [modifitgar]
L'autoritad legislativa è il cussegl grond (Gran Consiglio) che dumbra 90 commembers e vegn elegì dal pievel tenor procedura da maiorz per quatter onns (tenor la constituziun veglia l'emprim per dus, lura per trais onns). La presidenta dal cussegl grond è Monica Duca Widmer (PCD).
Executiva [modifitgar]
La Regenza dumbra tschintg commembers e vegn elegida dal pievel era tenor procedura da maiorz e medemamain per quatter onns. Il presidi mida annualmain en roda. Ils cussegliers guvernativs e las cusseglieras guvernativas en uffizi e lur departaments correspundents èn:
- Departament da la sanadad, Patrizia Pesenti (PSS, dapi 1999)
- Departament dal territori, Marco Borradori (Lega, dapi 1995)
- Departament d'educaziun, cultura e dal sport, Gabriele Gendotti (PLD, dapi 2000)
- Departament da finanzas ed da l'economia, Laura Sadis (PLD, dapi 2007)
- Departament dals instituziuns, Luigi Pedrazzini (PCD, dapi 1999)
La presidenta da la regenza per l'onn 2008 è Patrizia Pesenti, vicepresident Marco Borradori. Manader da la chanzlia chantunala è Giampiero Gianella.[1]
Citads, lieus e cuntradas [modifitgar]
Las suandantas vischnancas dal chantun han dapli che 5'000 abitants (stan: 31. december 2011)
- Lugano, 60'815 abitants (2011)
- Bellinzona, 17'544 abitants (2011)
- Locarno, 15'303 abitants (2011)
- Mendrisio, 14'321 abitants (2011)
- Giubiasco, 8'364 abitants (2011)
- Chiasso, 7'776 abitants (2011)
- Minusio, 7'090 abitants (2011)
- Capriasca, 6'495 abitants (2011)
- Losone, 6'372 abitants (2011)
- Biasca, 6'026 abitants (2011)
- Massagno, 5'886 abitants (2011)
- Ascona, 5'453 abitants (2011)
Per ulteriuras vischnancas vesair: Vischnancas dal chantun Tessin
Districts [modifitgar]
Il chantun Tessin è politicamain partì en otg districts (ils districts èn puspè partids en 37 circuls):
- Mendrisio cun ils circuls da Mendrisio, Balerna, Caneggio, Stabio e Riva San Vitale
- Lugano cun ils circuls da Lugano Est, Lugano Ovest, Ceresio, Magliasina, Agno, Sessa, Paradiso, Vezia, Breno, Capriasca e Taverne
- Locarno cun ils circuls da Locarno, Isole, Onsernone, Gambarogno, Melezza, Navegna e Verzasca
- Vallemaggia cun ils circuls da Rovana, Maggia e Lavizzara
- Bellinzona cun ils circuls da Bellinzona, Ticino e Giubiasco
- Riviera cun ils circuls da di Riviera
- BlenioBlenio cun ils circuls da Malvaglia, Acquarossa e Olivone
- Leventina cun ils circuls da Giornico, Faido, Quinto e Airolo
Vesair era: Vischnancas dal chantun Tessin
Vischnancas [modifitgar]
Dapi il 14 d'avrigl 2013 ha il Tessin 135 vischnancas ed 8 districts.
Istorgia [modifitgar]
Vesair Istorgia dal chantun Tessin.
Referenzas [modifitgar]
Musica [modifitgar]
- Marcello Sorce Keller,“Canton Ticino: una identità musicale?”, Cenobio, LII(2003), April-June, pp. 171-184; auch später veröffentlicht in Bulletin - Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp. 30-37.
Colliaziuns [modifitgar]
- Pagina d'internet uffiziala dal chantun Tessin
- Statistica uffiziala (tudestg)
- Artigel Tessin en il Lexicon Istoric Svizzer
| Chantuns da la Svizra | |
|---|---|
| Appenzell Dadens | Appenzell Dadora | Argovia | Basilea-Champagna | Basilea-Citad | Berna | Friburg | Genevra | Giura | Glaruna | Grischun | Lucerna | Neuchâtel | Schaffusa | Soloturn | Son Gagl | Sursilvania | Sutsilvania | Sviz | Tessin | Turgovia | Turitg | Uri | Vad | Vallais | Zug | |