Chantun Tessin
Ord la Wikipedia
| Tessin | |
|
Vopna dal Chantun Tessin |
|
|
Il chantun en la charta da la Svizra |
|
| Chapitala | Bellinzona |
| Surfatscha | 2'812 km² |
| Populaziun | 311'900 (2002) |
| entrada en la confederaziun | 1803 |
| Abreviaziun | TI |
| Linguatgs | talian |
|
Charta dal Chantun Tessin |
|
La republica ed il chantun Tessin (talian: Ticino) è in chantun da la Svizra. Sco Genevra, Neuchâtel, e Giura, quest chantun dir republica a ella sezza, ina part da la Confederaziun Svizra.
Cuntegn |
[editar] Geografia
Il chantun Tessin sa chatta en il sid da la Svizra. Il chantunt è quasi dal tuttafatg circunda per l'Italia che giascha en il ost, il vest ed il sid. En il nord giaschan il chantuns dal Vallais ed il Uri, ed en il nordost dal chantun, giascha il Grischun.
Sia surfatscha è da 2,812 km², dal qual trais quarts èn considerà productiv. Guauds cuvreschan in terz dal territori, però era ils lais Maggiore e Lugano cumponan ina part considerabel dal chantun.
- Pli aut culm: Piz Valragn (3402 m.s.m.)
- Punct il pli bass: Lago Maggiore (193 m.s.m)
Il Monte Ceneri parte il chantun Tessin en duas parts: il Sopraceneri, al nord ed il Sottoceneri al sid.
[editar] Lais
- Lago Maggiore (Verbano), nord dal Tessin (Sopraceneri)
- Lai da Lugano (Ceresio), sid dal Tessin (Sottoceneri)
- Lai da Como, (Lario), sid dal Tessin (Sottoceneri), malgrà che il lai na fatg part da la svizra, la batschida dal lai fa part da la Svizra.
[editar] Politica
[editar] Legislativa
L'autoritad legislativa è il cussegl grond (Gran Consiglio) che dumbra 90 commembers e vegn elegì dal pievel tenor procedura da maiorz per quatter onns (tenor la constituziun veglia l'emprim per dus, lura per trais onns). La presidenta dal cussegl grond è Monica Duca Widmer (PCD).
[editar] Executiva
La Regenza dumbra tschintg commembers e vegn elegida dal pievel era tenor procedura da maiorz e medemamain per quatter onns. Il presidi mida annualmain en roda. Ils cussegliers guvernativs e las cusseglieras guvernativas en uffizi e lur departaments correspundents èn:
- Departament da la sanadad, Patrizia Pesenti (PSS, dapi 1999)
- Departament dal territori, Marco Borradori (Lega, dapi 1995)
- Departament d'educaziun, cultura e dal sport, Gabriele Gendotti (PLD, dapi 2000)
- Departament da finanzas ed da l'economia, Laura Sadis (PLD, dapi 2007)
- Departament dals instituziuns, Luigi Pedrazzini (PCD, dapi 1999)
La presidenta da la regenza per l'onn 2008 è Patrizia Pesenti, vicepresident Marco Borradori. Manader da la chanzlia chantunala è Giampiero Gianella. [1]
[editar] Citads, lieus e cuntradas
Las suandantas vischnancas dal chantun han dapli che 5'000 abitants (stan: 31. december 2006)
- Lugano, 52'000 abitants (2006)
- Bellinzona, 16'983 abitants (2006)
- Locarno, 14'682 abitants (2006)
- Giubiasco, 7'975 abitants (2006)
- Chiasso, 7'734 abitants (2006)
- Minusio, 6'927 abitants (2007)
- Mendrisio, 6'759 abitants (2006)
- Losone, 6'352 abitants (2006)
- Biasca, 5'914 abitants (2006)
- Ascona, 5'519 abitants (2007)
- Capriasca, 5'979 abitants (2007)
- Massagno, 5'684 abitants (2007)
Per ulteriuras vischnancas vesair: Vischnancas dal chantun Tessin
[editar] Districts
Il chantun Tessin è politicamain partì en otg districts (ils districts èn puspè partids en 38 circuls):
- Mendrisio cun ils circuls da Mendrisio, Balerna, Caneggio, Stabio e Riva San Vitale
- Lugano cun ils circuls da Lugano, Ceresio, Carona, Magliasina, Agno, Sessa, Sonvico, Vezia, Breno, Capriasca e Taverne
- Locarno cun ils circuls da Locarno, Isole, Onsernone, Gambarogno, Melezza, Navegna e Verzasca
- Vallemaggia cun ils circuls da Rovana, Maggia e Lavizzara
- Bellinzona cun ils circuls da Bellinzona, Ticino e Giubiasco
- Riviera cun ils circuls da di Riviera
- BlenioBlenio cun ils circuls da Malvaglia, Acquarossa e Olivone
- Leventina cun ils circuls da Giornico, Faido, Quinto e Airolo
Vesair era: Vischnancas dal chantun Tessin
[editar] Vischnancas
Dapi il prims da schaner 2008 ha il Tessin 195 vischnancas ed 8 districts.
[editar] Istorgia
Vesair Istorgia dal chantun Tessin.
[editar] Referenzas
[editar] Musica
- Marcello Sorce Keller,“Canton Ticino: una identità musicale?”, Cenobio, LII(2003), April-June, pp. 171-184; auch später veröffentlicht in Bulletin - Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp. 30-37.
[editar] Colliaziuns
- Pagina d'internet uffiziala dal chantun Tessin
- Statistica uffiziala (tudestg)
- Artigel Tessin en il Lexicon Istoric Svizzer
| Chantuns da la Svizra | |
|---|---|
| Appenzell dadens | Appenzell dador | Argovia | Basilea-Champagna | Basilea-Citad | Berna | Friburg | Genevra | Giura | Glaruna | Grischun | Lucerna | Neuchâtel | Schaffusa | Soloturn | Son Gagl | Sursilvania | Sutsilvania | Sviz | Tessin | Turgovia | Turitg | Uri | Vad | Vallais | Zug | | |