Wikipedia:Cudeschs

Ord Wikipedia
Jump to navigation Jump to search

Introducziun

Tar in cudesch da Vichipedia sa tracti d’ina collecziun d’artitgels da Vichipedia ch’èn colliads tematicamain in cun l’auter. L’avantatg dal cudesch da Vichipedia: la collecziun d’artitgels sa lascha transfurmar ed editar en divers formats electronics (PDF, ZIM, OpenDocument); quests formats èn adattads per duvrar ils artitgels al computer/tablet (sco e-book) u era per als stampar. Ultra da quai èsi pussaivel d’empustar il cudesch cun paucs clics sur PediaPress sco Book-on-demand. Ils cudeschs en il format DIN-A5 vegnan furnids – tut tenor giavisch – cun maletgs en nair/alv u en colur, cun cuverta loma u dira.

Exempels per cudeschs da Vichipedia stampads

Ediziuns da texts[modifitgar il code]

Litteratura[modifitgar il code]

L’um ch’ha pers sia sumbriva
Schlemihl1.jpg
 

L’um ch’ha pers sia sumbriva
L’istorgia mirvegliusa da Peter Schlemihl

«Per ils Franzos sun jau memia tudestg e per ils Tudestgs memia franzos, per ils catolics protestant e per ils protestants catolic, ils aristocrats ma tractan da giacubin ed ils democrats da nobel... Nagliur sun jau da chasa, dapertut vegn jau resguardà sco l’ester.» Cun ‹Peter Schlemihl› ha Adelbert von Chamisso, l’‹autur senza patria›, scrit in dals pli bels raquints da la romantica insumma.

Istorgia[modifitgar il code]

Davart l’erupziun dal Vesuv l’onn 79 s.C.
Karl Brullov - The Last Day of Pompeii - Google Art Project.jpg
 

Davart l’erupziun dal Vesuv l’onn 79 s.C.
Dal testimoni istoric a la rescuverta da Pompei

L’onn 79 s.C. ha gì lieu in’erupziun dal Vesuv ch’ha chaschunà in grond dumber da victimas e sepulì cumplettamain las citads da Pompei e Herculaneum. Plinius il Giuven ha descrit pli tard quest eveniment en duas brevs. Questas funtaunas scrittas sco er las exchavaziuns dal temp modern porschan in’invista profunda en la vita da mintgadi dal temp dals imperaturs.

Filosofia[modifitgar il code]

Tge è l’illuminissem?
Immanuel Kant (portrait).jpg
 

Resposta a la dumonda: Tge è l’illuminissem?
Ediziun e commentari

En la vegliadetgna da 60 onns ha il filosof Immanuel Kant publitgà l’onn 1784 ses tractat ‹Resposta a la dumonda: Tge è l’illuminissem?›, il qual dueva daventar in dals texts-clav da l’epoca. Il text è a medem temp in confess persunal, in’analisa da la situaziun sociala e politica a la fin dal 18avel tschientaner sco er in appel als docts e regents da cuntinuar sin la via enchaminada.

Cudeschs tematics[modifitgar il code]

Religiun[modifitgar il code]

Las religiuns mundialas
Der Weg ins Jenseits.jpg
 

Las religiuns mundialas
Giudaissem, cristianissem ed islam – hinduissem e budissem

En il center da questa publicaziun stattan ils purtrets da las tschintg religiuns che vegnan consideradas en il senn classic sco ‹mundialas›. Da quellas fan part las trais religiuns da caracter monoteistic-abrahamistic (giudaissem, cristianissem ed islam) sco er las duas religiuns – per part bundant pli veglias – che derivan oriundamain dal Subcontinent Indic (hinduissem e budissem).

Istorgia[modifitgar il code]

Emprima Guerra mundiala
Bundesarchiv Bild 183-R05148, Westfront, deutscher Soldat.jpg
 

Emprima Guerra mundiala
La catastrofa originara dal 20avel tschientaner

L’Emprima Guerra mundiala (1914–1918) ha furmà l’emprim conflict militar insumma ch’è vegnì manà cun meds materials massivs e cun armas da destrucziun en massa. Sin ils champs da battaglia èn morts milliuns schuldads senza che la situaziun militara fiss sa midada a moda decisiva. Perquai e pervi da sias consequenzas vala questa guerra sco «catastrofa originara dal 20avel tschientaner».

Musica[modifitgar il code]

Classica viennaisa
Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg
 

Classica viennaisa
Il temp da Haydn, Mozart e Beethoven

Sco ‹classica viennaisa› vegnan designads ils radund 50 onns tranter il 1780 ed il 1830 che duevan furmar sco nagin’autra epoca la chapientscha da la musica d’auta cultura europeica. En il center da la classica – situada tranter baroc e romantica – stat l’ovra dals trais cumponists Joseph Haydn (1732–1809), Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) e Ludwig van Beethoven (1770–1827).

Retschas[modifitgar il code]

Purtrets dals stadis europeics[modifitgar il code]

Europa dal Nord
Nordiske-flag.jpg
 

Europa dal Nord
Purtrets dals stadis europeics 1

L’Europa dal Nord è enconuschenta sco destinaziun turistica segnada d’ina natira intacta e da cuntradas infinitas. Ed ils pajais da l’Europa dal Nord tutgan tar ils pli sviluppads insumma e valan sco exemplarics sin il sectur da l’assistenza sociala. Quests aspects e blers auters vegnan preschentads en quest cudesch en furma d’artitgels da survista sco er en purtrets dals singuls stadis.

Europa dal Sid
Roman Malta.jpg
 

Europa dal Sid
Purtrets dals stadis europeics 3

Questa publicaziun purtretescha il Portugal, la Spagna, l’Italia, il stadi insular Malta ed ils stadis pitschens Andorra, Monaco, San Marino e Vatican. La regiun è segnada da l’ierta da l’Imperi roman occidental, da la cultura cristiana da tempra catolic-romana e da la Mar Mediterrana. Quest’ultima, che collia trais continents, vegn preschentada en in focus tematic a la fin dal cudesch.

Epocas da l’istorgia mundiala[modifitgar il code]

Illuminissem e revoluziuns
Maerz1848 berlin.jpg
 

Illuminissem e revoluziuns
Epocas da l’istorgia mundiala 5

Il tschientaner tranter il 1750 ed il 1850 vala sco ‹temp da sava› (Reinhart Koselleck); quel ha mess ad ir midaments fundamentals ch’han tschiffà praticamain tut ils champs dal pensar ed agir da l’uman. Il tom ‹Illuminissem e revoluziuns› focussescha sin dus da quels, numnadamain sin ils svilups spiertals e politics. En il center stattan ils eveniments en l’Europa ed en l’America dal Nord.