Zum Inhalt springen

Auturs rumantschs

Ord Wikipedia

Fasa religius-confessiunala

[modifitgar | modifitgar il code]

Religiun e confessiun

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Jachiam Bifrun1506–1572valladerFuorma; Il Nuof Sainc Testamaint
Gian Travers1483–1563puterCudesch da Psalms
Steffan Gabriel1570–1638sursilvan protestantIlg Vêr Sulatz da pievel giuven (emprima ovra sursilvana, protestanta); Ünna Stadera Da Psar qual seic la vera Caridenscha (1625)
Adam Nauli1580/90–1670/80sursilvanAnatomia dil Sulaz (disputaziun religiusa)
Daniel Bonifacica. 1572–1639sutsilvan protestantCurt Mussameint (emprima ovra sutsilvana)
Gion Antoni Calvenzanofl. 1608–1622sursilvan catolicCuort Mussament (emprima ovra catolica sursilvana)
Balzer Alig1625–1677sursilvan catolicEmprima ovra sursilvana d'in indigen
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Pader Carli DecurtinsConsolaziun dell'olma devoziusa (rimnada da chanzuns religiusas)
Martinus ex MartinisPhilomela
Durich ChiampellCudesch da psalms
Gian Travers1483–1563puterLa chianzun da la guerra dal chiastè da Müs (emprima ovra litterara rumantscha; chanzun politica)
Steffan Gabriel1570–1638sursilvan protestantIlg vêr sulaz da pievel giuven (catechissem cun chanzuns)
Luci GabrielIlg chiet dals Grischuns (chanzun politica)
  • Chanzun populara: Ritga tradiziun orala
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Clau Thunet VuolpIlg laed per mia mulger (poesia d'amur)
Gion Theodor de Castelberg1748–1818
Peder Anton de Latour1778–1864
  • Passiuns: Savognin (1741), Sumvitg (1801) e Lumbrein (1862 e 1882
  • Dretgiras nauschas: Rueun il 1764, Sumvitg il 1772 e Breil il 1795.

Litteratura edifitganta

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Conradin Riolafl. 1670–1743Martyrologium magnum, Trommetta spirituala
Duitg Balletta1760–1842Cudisch et Remarques de mia vetta manada (1780-1804)
Gion Casper Collenberg1733–1792Viadi, che jau, Gion Casper Collenberg vai faig il oñ 1765 en L'isla de Frontscha (rapport da viadi)

Texts scientifics – Illuminissem

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Joseph Planta1744–1827vallader, englaisBibliotecari principal dal Museum britannic: An Account of the Romansh Language (1776; emprima descripziun scientifica dal rumantsch, idea d'ina lingua da scrittira cuminaivla)
Pader Placidus a Spescha1754–1833sursilvanLingua naziunala/da scienziads cuminaivla
Mattli ConradsutsilvanPlevant refurmà: Bainstar general
Duitg BallettasursilvanCudisch de remarques de mia veta menada (diari dal temp da la revoluziun franzosa)

Fasa naziunalista e cumbattanta

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Gion Antoni Huonder1824–1867sursilvanIl pur suveran
Giacun Hasper Muoth1844–1906sursilvanAl pievel romontsch, Il Gioder, A mesiras, Las spatlunzas e.b.a.
Pader Alexander Lozza1880–1953surmiranPoesia e prosa
Giatgen Mitgel Uffer1883–1965surmiran
Steafan Loringett1891–1970sutsilvan
Giuseppe Gangale1898–1978sutsilvanScolinas rumantschas e creaziun da l'idiom sutsilvan
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Conradin de Flugi1787–1874puter
Gian Fadri Caderas1830–1891puterRimas, Nouvas rimas, Fluors alpinas
Peider Lansel1863–1943vallader«Ni Talians, ni Tudais-chs, Rumantschs vulains restar»
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Alfons Tuor1871–1904Allas steilas, Il schnec de Medel, Las paterlieras (poet romantic)
Flurin Camathias1871–1946Epos Historias de Munt sogn gieri, Ils Retoromans, La Flur de Ramosch, poesias
Gion Cadieli1876–1952Poesias
Sep Mudest Nay1892–1945Poesias e prosa. Poesia La bova (naturalissem)
Gian Fontana1897–1935Il president da Valdei, Crappa grossa, poesias e.b.a.

Fasa da la diversificaziun

[modifitgar | modifitgar il code]

L'emprima midada

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Flurin Darms1918–2009sursilvanSut il Pinut, Novellas I e II, Poesias
Jon Semadeni1910–1981valladerLa Jürada (1967); Il giat cotschen (1980)
Toni Halter1914–1986sursilvanDiari suenter messa, Culan da Crestaulta, Il cavalè della Greina
Curo Mani1918–1997sutsilvanOvras
Gion Deplazes1918-2015Levzas petras, La Bargia dil tschéss
Cla Biert1920–1981valladerLa müdada, Amuras nairas, Il Descendent
Peder Cadotsch1922–2002surmiran
Donat Cadruvi1923–1998sursilvanIl Socialist de Seglias, Sin ballontscha
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Andri Peer1921–1985valladerPoesias
Hendri Spescha1928–1982sursilvanIl giavin dalla siringia
Luisa Famos1930–1974valladerMumaints, Inscunters, L'hom sün fanestra

Il stgandel e midada radicala

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Reto Caratsch1901–1978La Renaschientscha dals Patagons
Theo Candinas*1929sursilvanHistorias da Gion Barlac (1975), Té-Tuà, Maria Madleina, Il barun dalla Muota
Ursicin G. G. Derungs*1935sursilvanIl saltar dils morts, Il cavallut verd, La petta de spigias
Leo Tuor*1959sursilvanGiacumbert Nau, Onna Maria Tumera, Catscha sil capricorn en Cavrein

Temp contemporan

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Oscar Peer1928-2013valladerEva, La Rumur dal flüm, Tanter di e not, "Nozzas d'inviern"
Rut Plouda*1948valladerSco scha nüglia nu füss
Silvio Camenisch*1953sursilvanCara Laura, Frenzi, Smaledetta primavera, Da mesa stad
Flurin Spescha1958–2001rumantsch grischunFieu e flomma (emprim roman en rg)
Flurin Caviezel1934–2008sursilvanMia primavera
Ludivic Hendry1920-2014sursilvanBatterdegls, Passidas, Pieder de Pultengia
Leo Tuor*1959sursilvanGiacumbert Nau, Onna Maria Tumera, Settembrini
Annamengia Bertogg*1928sursilvanSiemis spel Rein, La biadia raquenta
Linard Bardill*1956Fortunat Kauer
Clo Duri Bezzola1945–2003La chà dal sulai
Margaritta Gangale-Uffer*1921surmiranIgl bitsch
Göri Klainguti*1945puterGian Sulvèr, Linard Lum
Jon Nuotclà*1934Il gö cul dodò, Il tunnel
Gion Peder Thöni*1921surmiranFultscheidas e raschladas

Auturas «giuvnas» ed auturs «giuvens»

[modifitgar | modifitgar il code]
Num Vita Idiom(s) Ovras principalas
Arno Camenisch*1978sursilvan, tudestgErnesto ed autras manzegnas, Sez Ner
Eva Riedi*1975sursilvanWissen was läuft/Filosofia ella lavanderia
Nadia Scarpatetti*1988surmiranLa libertad è manevla
Dumenic Andry*1960valladerUondas (raquints curts)
Dominique Dosch*1995surmiranSindoria
Stina Hendry/Flurina Albin*1999sursilvanEmalio